эйэргэс диэнтэн тиэт
көрүҥ. Эдэр-сэнэх эрдэххэ Эйэргэспэхтээн хаалыаҕыҥ, Оҕотук соҕус эрдэххэ Оонньоомохтоон хаалыаҕыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй

оонньоо диэнтэн тиэт
көрүҥ. Эдэр-сэнэх эрдэххэ эйэргэспэхтээн хаалыаҕыҥ, оҕотук соҕус эрдэххэ оонньоомохтоон хаалыаҕыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оҕо-оҕо эрдэххэ Оонньоомохтоон хаалыаҕыҥ, Эдэр сэнэх эрдэххэ Этэн-тыынан биэриэҕиҥ. А. Софронов

ситим сыһыан холб. Саҥарааччы урукку санаатын түмэн этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает обобщение говорящим прежних мыслей (итак, вот так)
Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ ол курдук муодатык түүл түһээн турабын. П. Ойуунускай
Ол курдук, бэйэлэрин дьиҥнээх дьүһүннэрин кистии сатыыр күннэрэ тирээн турбута. Суорун Омоллоон
Ол курдук, кини быраата Суо Бытык төрүт сиригэр хаалбыт. МНН

эбиэн 2 диэн курдук
Эдэр сэнэх эрдэххиттэн Эбиэннээх хаартыга эрийэҥҥит Элбэх эрэйгэ тиэртигит. Саха нар. ыр. II
Бу буоллаҕына (алта харах эбиэннээҕи ылар) абааһы өҥөйөн көрбүт эбит. Суорун Омоллоон
Буугунай кулута, Чиэрбэ тууһа, Туорабыт тууһа, Эбиэннээх хотуна Эҥинэдьүһүнэ Иэхийэ-чуохуйа! ББ ЧБ

аат.
1. фольк. Киһи, дьон, киһи аймах. ☉ Имеющий уши (т. е
человек). Соргулаах соноҕоһум оҕото! Харахтаахха көрдөрүмэ, кулгаахтаахха иһитиннэримэ. Ньургун Боотур
Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ ол курдук муодатык түүл түһээбитим. Ону икки кулгаахтаахха кэпсии илигим, дьэ кэпсээтэҕим бу. П. Ойуунускай
2. Мэкчиргэттэн быдан улахан мэкчиргэ бииһэ көтөр: модьугу, модьу атах, куобах кыырда. ☉ Филин
Куула сискэ кулгаахтаах Куобахтары соһутан Суостаах дириҥ куолаһынан «һуу!» — диир, күлэн күһүгүрүүр. Күннүк Уурастыырап
Куобах кыырдын сороҕор кулгаахтаах диэн ааттыыллар. Эт аһылыктаах көтөр. Е. Макаров

даҕ. Бэйэтин сааһыттан көрүҥүнэн эдэр; сэнэх, сааһыра илик. ☉ Выглядящий моложе своих лет, моложавый; всё ещё молодой
Дьүһүнэ-бодото эдэрчи, этэ-сиинэ толору, чэгиэнчэбдик, туттунуута да ньымса, түргэн. Л. Попов
Эдэрчи көрүҥнээх дьахтар билиитэ оһоххо оргуйан будулуйа турар күөһүн кытта бодьуустаһар. Н. Якутскай
Кини түөрт уон алта саастаммыт да, эдэрчи көрүҥнээх. И. Бочкарёв
Бу сааһыра илик эдэрчи киһи диэтэххэ, таба иитиитигэр бэрт элбэх баай уопуту мунньуммут киһи. «Кыым»

туохт. Үлүһүйэн, күүрэн туран ыпсарыылаахтык саҥар-иҥэр. ☉ Говорить пылко, складно, с воодушевлением, увлечённо
Оҕо-оҕо эрдэххэ Оонньоомохтоон хаалыаҕыҥ, Эдэр-сэнэх эрдэххэ Этэн-тыынан биэриэҕиҥ. А. Софронов
Үөрүөх-көтүөх Күнүм үүннэ, Ыллыахтуойуох Санаам ыкта, Этиэх-тыыныах Кэмим кэллэ. Күннүк Уурастыырап
Ол гынан баран, кини үөрбүтүн-көппүтүн, эппитин-тыыммытын көрүөҥ этэ! Амма Аччыгыйа
◊ Этэн-тыынан кимилдьит көр кимилдьит
Этэн-тыынан кимилдьитэр кэмигэр, мэктиэтигэр, омуннаах бэйиэт кэриэтэ этэ. С. Федотов

туохт. Утуйа сытан тугу эрэ, туох буоларын көрөр, өйдүүр курдук буол, гын. ☉ Видеть сон, видеть во сне кого-что-л.
Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ ол курдук дьиибэ түүлү түһээбиттээҕим. П. Ойуунускай
[Байбал:] Оннук буоллар үчүгэй этэ, ол эрээри мин сирэйинэн түһүүр үгэстээх этим. А. Софронов
Түһээтэхпинэ, аҕам куораттан кэлбит, кинигэ бөҕө аҕалбыт. И. Сосин
♦ Түһээн да баттаппат (көрбөт) көр баттат
Куоракка киириэн иннинэ кини кыбартыыра көстөрө маннык кытаанах буолуо диэн түһээн да көрбөтөҕө. Далан
Сэмэн миигин дьон тугунан эмэнэн сирэллэрэ буолуо диэн түһээн да көрбөт этэ. Н. Апросимов
[Нуучча] урут сахалар тустарынан түһээн да баттаппатаҕа чахчы. «ХС». Түһээн <да> көрбөтөх кэпс. — түүлгэр да киирбэтэх олус кэрэ, көрүөхтэн эриэккэс. ☉ Прекрасный, дивный, волшебный, такой, что даже во сне не снилось
Урут түһээн көрбөтөх дьоллоох олоҕу оҥостобут. Күндэ
Биһиги манна аҕыйах сыл иһигэр бу дойду олохтоохторо урут түһээн да көрбөтөх үчүгэй астарын үүннэрэр буоллубут. «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк. түш ‘сон, сновидение’

1. аат.
2. Сиргэ сытан сиигирэн, эмэҕирэн эрэр мас. ☉ Гнилушка
   [Эһэ] сымалалаах ытыһын Сытынньаҥҥа даҕайда, Сыстыбыты барытын Салаан, салбаан амсайда. Е. Васильев
   Тараас тиийэн кэлбитэ Бучумаан биир биллибэт киһилиин сытынньаҥ үрдүгэр олороллор эбит. И. Никифоров
   Василий саһыл хаана тохтубут суолун батыһан, …… сытынньаҥы нөҥүөлээн иһэн өлө сытарын булла! «ХС»
3. Туох эмэ микробтар көмөлөрүнэн үрэллибитэ, сытыйбыта. ☉ Продукт, подвергшийся гниению, органическому разложению, распаду
   Хортуоппуй туорааҕа сытыйар, дьөлүттэлэнэр. Туораах иһигэр эргиччи хараарбыт сытынньаҥ үөскүүр. САССР КСХКҮү
   Киһи-сүөһү таһаарар хаалынньаҥнара, мас-от төрдүгэстэрэ уонна сытынньаҥнар микробтар көмөлөрүнэн үрэллэн, сиргэ симэлийэллэр. СЕТ ҮА
4. көсп. Олох хаалынньаҥа, өй-санаа сатарыйыыта. ☉ Пережитки старого, моральное разложение
   Биһиги эргэ олох сытынньаҥын утары харса суох охсуһааччылар баартыйаларабыт, оттон харса суох охсуһууга ыччат куруук бастаан киириэҕэ. В. Ленин (тылб.)
5. даҕ. суолт.
6. Сытыйбыт, дьүдьэйбит, эмэҕирбит. ☉ Гнилой, испортившийся, разложившийся
   Сытынньаҥ дүлүҥ син умайыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
   Уот кытыытыгар сытынньаҥ тиит төрдө кыһалҕата суох аргыый буруолуу сытта. С. Никифоров
   Уккунньахха анаан сытынньаҥ маһы таһан өрөһөлөөтө. «Чолбон»
7. көсп. Кэхтибит, төннүбүт, хаалынньаҥ. ☉ Гнилой, прогнивший, разложившийся
   Бу эдэр-сэнэх эрдэҕиттэн билбит сытынньаҥ хаайыыларыгар, сымыйанан баайсан, умса анньан кэбистилэр. Е. Неймохов
   Ааспыт сытынньаҥ кэм оботтоох дьэбэрэтин тэпсилгэнэ тус олоҕор, кэргэттэригэр оспот сүрэх бааһын хаалларбыта. «Чолбон»

даҕ.
1. Олус күүстээх, күүрээннээх. ☉ Очень сильный, мощный
Улуу бухатыырдар охсуһаллара уохтаах үһү (тааб.: кыстык, балта). Уохтаах сэрии обургуттан Уйадыйбат уохтанаар, Күүстээх сэрии күтүртэн Көҕүрээбэт күүстэнээр. С. Зверев
Уохтаах тымныы тостон, Уоттаах күммүт ойдо. Күннүк Уурастыырап
2. Уордаах, кырыктаах. ☉ Очень вспыльчивый, горячий, темпераментный
Уохтаах ыт …… баргыйда. Амма Аччыгыйа
Биһиэхэ, сахаларга даҕаны, уохтаах тыллаахтар, чаҕыл этиилээхтэр бааллар. Н. Габышев
Эдэр-сэнэх эрдэҕинэ уохтаах, күөнүгэр киирэн биэрбит киһиэхэ улахан саллыылаах салайааччынан биллэрэ. «ХС»
3. Хатан (хол., утах, табах); үчүгэйдик тоторор, иҥэмтэлээх, тотоойу (ас). ☉ Насыщенный, крепкий (напр., о напитке, табаке); насыщающий, питательный
Кини туох да олус үчүгэй, уохтаах быраасканы көөнньөрөн бэлэмнээбит этэ. Н. Якутскай
Эһэ этин курдук уохтаах, минньигэс, мааны ас чугаһынан баара буолуо дии санаабаппын. И. Гоголев
Сылгы — бу эмис эт, илиинэн кээмэйдэнэр хаһа, уохтаах кымыс. Багдарыын Сүлбэ
Табах уохтаах буолуута киниэхэ төһө никотин баарыттан тутулуктаах. АВГ ТТБТ
4. Өлгөм үүнүүнү биэрэр, өҥ. ☉ Способный давать богатую растительность, обильный на урожай, плодородный
Уохтаах буору сиэмэ сөбүлүүр, үтүө санаалаах киһини дьон сөбүлүүр (өс хоһ.). Кыыс Амма кытыллара нүөл кырсынан, уохтаах буорунан сураҕыраллар. Софр. Данилов
Тэллэй күн көрөн сылытар уохтаах, үчүгэй буордаах сири талан үүнэр. УГС ССКОТ