частица словообразующая, образует от прил. наречия, выражающие высокую степень признака действия или состояния: күтүр үлүгэрдик очень сильно, очень громко; түргэн үлүгэрдик очень быстро; улгум үлүгэрдик очень проворно; улахан үлүгэрдик очень громко; эмискэ үлүгэрдик совершенно неожиданно; бачча (или итиччэ, оччо) үлүгэрдик так, настолько (напр. быстро, сильно); баччалаах (или итиччэлээх, оччолоох) үлүгэрдик, маннык (или итинник, оннук) үлүгэрдик то же, что бачча (или итиччэ, оччо) үлүгэрдик с * *ещё большим усилением; *бу *(или ити, ол ) үлүгэрдик вот так вот (напр. сильно, быстро, поспешно); төһө үлүгэрдик как много, сколько (напр. говорить, работать); как долго, сколько (напр. ждать, искать); как, как сильно (желать, хотеть чего-л.) # атын үлүгэрдик вопреки ожиданиям, неожиданно; атын үлүгэрдик айдааран турда вопреки ожиданиям он вдруг шумно запротестовал.

I. беда, горе, несчастье, бедствие; напасть; үлүгэр бөҕө буолла разразилась страшная беда; 2. частица усил. выражает интенсивное усиление признака предмета или действия: күүстээх үлүгэр очень сильный; эмискэ үлүгэр слишком неожиданно; сотору үлүгэринэн в очень скором времени; ыксал үлүгэринэн с большой поспешностью; ый-хай үлүгэрэ буолла поднялся большой крик-шум; киһи билбэт үлүгэр уларыйбыт он изменился до неузнаваемости; саҥарпат үлүгэр он просто не даёт слова сказать; бачча (или итиччэ, оччо) үлүгэр а) такой (напр. сильный, умный, большой); б) так (напр. сильно, быстро, поспешно); баччалаах (или итиччэлээх, оччолоох) үлүгэр, маннык (или итинник, оннук) үлүгэр то * *же, что *бачча *(или итиччэ, оччо) үлүгэр с ещё большим усилением; бу (или ити , ол) үлүгэр а) вот такой вот (напр. сильный, умный, большой); б) вот так вот (напр. сильно, быстро, поспешно); төһө үлүгэр как много, сколько (напр. работать, говорить, прочитать); как долго, сколько (напр. ждать, искать, говорить); как, как сильно (напр. желать, хотеть чего-л.); төһөлөөх үлүгэр то * *же, что *төһө үлүгэр *с ещё большим усилением; хайа үлүгэрин как так; туох үлүгэрин что за...; туох үлүгэр что за такой; туох үлүгэрэй что это такое; хайа үлүгэрэй неужели, не может быть; күтүр үлүгэр очень большой, громадный.

аат эб. Даҕааһыннартан күүһүрдэр суолталаах буолуу сыһыаттарын үөскэтэр. ☉ От прилагательных образует наречия образа действия с усилительным значением
Суонда аны хаста да төхтүрүйэн уһун үлүгэрдик сыҥааҕырдаата. Софр. Данилов
Дөбөҥ үлүгэрдик Түннүктэри оҥордум да, Күн сырдыга барахсан Күрүлэччи Кутулунна, күлүмүрдүү уһунна. П. Тобуруокап
Кыысчаан иһиттим-истибэтим диэт, түргэн үлүгэрдик хомунан, тахсан элэстэнэ турда. Р. Кулаковскай
♦ Атын үлүгэрдик — көһүппүт курдук буолбакка, олох атыннык; олус туоратык, толоостук. ☉ Вопреки ожиданиям, иначе, по-другому; непристойно, неприлично
Дьэ эбээт — атын үлүгэрдик илбиһирбит курдук ытыс тыаһа өрө хабылла түстэ. П. Ойуунускай
Били бачча тухары түүппэҕирэн турбут түннүктэрэ атын үлүгэрдик сандааран таҕыстылар. Н. Заболоцкай
Ити үөдэн, эмиэ киһи буолан, атын үлүгэрдик киэмсийэр ээ. П. Ойуунускай
Тойон бэрт кытаанахтык утуйбут, муннун тыаһа араастаан соноон-синньээн, атын үлүгэрдик баччыгынаан ылбахтыыр. Н. Заболоцкай

I
аат. Ыар түбэлтэ, иэдээн, алдьархай, өлүүлээх-сүтүүлээх, иэдээннээх турук. ☉ Беда, горе, несчастье, бедствие, напасть
Өлөр төрүөттээх, үлүгэр быалаах. (өс хоһ). Ким урут турбут улаханнык Дьоллоох олох туһун туойуҥ, Үйэ тухары үктүөн турбут Үлүгэри үргүтүҥ! А. Софронов
Кэтэҕэриин ороҥҥо быыс иһигэр ыар ынчык, мөлтөөбүт сүөлэҥи куолаһынан сөтөллөр саҥа иһиллэр. Бу айылаах үлүгэргэ Сэмэн эрэйдээх түбэһэ сытар. Эрилик Эристиин
ср. бур. үлигер ‘сказка; пример’
II
аат эб.
1. Предмет бэлиэтин, хайааһыны күүһүрдэн-күүркэтэн этиини көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление признака предмета и действия
Эмискэ сүрдээх үлүгэр тыас тоҕо барда. Софр. Данилов
Эчи да Эриэккэһин, Эриэнин эриэхсит, Муокаһын, Муудараһын үлүгэр! П. Тобуруокап
Билигин ити үлүгэр дойдулары сэриилээн кыайбыт судаарыстыба күүһүрдэҕэ дии. Г. Колесов
Һэ, аптаах маһынан охсубут курдук үлүгэр! И. Семёнов
Уолаттар уолуйаннар Үөмэхтэһии үлүгэрэ. П. Тобуруокап
2. Аат тыллары кытта этиллэр предмет үгүһүн көрдөрөр. ☉ С именами существительными выражает то, что предмет речи упоминается во множественном числе
Ньургуһун үлүгэри үргээбиттэр, Ньургуһуну суолга тамнаабыттар. С. Тарасов
Бу биһигини сиэри бөрө үлүгэр мунньуһунна ээ. Күндэ