Якутские буквы:

Якутский → Русский

өлбүгэ

уст. 1) ясак, подать; 2) земельный надел.

Якутский → Якутский

өлбүгэ

аат., эргэр.
1. Ыраахтааҕы былааһын саҕана, сиринэн туһанар иһин судаарыстыбаҕа биэрэр төлөбүр, түһээн (үксүгэр түүлээҕинэн – кииһинэн, саһылынан төлөнөрө). В старину: полная подать за пользование землёй, ясак.
2. Сир үллэһигэр ким туох өлбүгэни төлүүрүнэн тиксэр өлүү ходуһа (саһыл өлбүгэҕэ орто үүнүүлээх ходуһа, киис өлбүгэҕэ — бастыҥ ходуһа). В старину: надельный сенокосный участок (пай)
Бу хочо, уон алта күрүөлээх сир – бүтүннүүтэ Никифоров кинээс өлбүгэтэ. М. Доҕордуурап
Баайдар-тойоттор бастакы «кылаастаах» өлбүгэни анаталлара, ол орто өлбүгэттэн икки төгүл, оччугуй өлбүгэттэн түөрт төгүл улахан буолара. И. Аргунов
Сири киис өлбүгэ, саһыл өлбүгэ диэн ааттаан үллэстибиттэр. «ХС»
Дуус өлбүгэ — сири кылааһынан туттуу саҕана саамай кыра өлбүгэ сир. Подушный надел
Былыр биир өлбүгэ солкуобайтан эрэ тахса харчы буолар. Өлбүгэ аҥаара дуус өлбүгэ диэн баара. Ол дууска биэс уон харчы буолар этэ. Саха сэһ. II. Киис өлбүгэ – ыраахтааҕы саҕана, сиринэн туһанар иһин судаарыстыбаҕа кииһинэн бэриллэр түһээн. Соболиный ясак, ясак соболем
Өйдүүбүт биһиги өлүүнү-сүтүүнү, Үс бастаах өксөкү тыҥыраҕын, Үүһүнэнкииһинэн өлбүгэ түһээни, Үрүҥ саар үтүргэнэ ынырыгын. Эллэй
Бу Солук Баатыр үйэтигэр нууччалар аан бастаан сахаларга киис өлбүгэни түһэрбит кэмнэрэ эбит. Багдарыын Сүлбэ. Саһыл өлбүгэ – ыраахтааҕы саҕана сиринэн туһанар иһин судаарыстыбаҕа саһыл тириитинэн бэриллэр түһээн. Ясак, даваемый лисьими шкурками.
монг. өглигэ


Еще переводы:

parcel

parcel (Английский → Якутский)

өлбүгэ, пакет

надела.

надела. (Русский → Якутский)

  1. (действие) өл үүлээһин, анааһын, биэрии; 2. өлбүгэ сир (Октябрьской революция иннинэ бааһынай кэргэнин туһаныытыгар бэриллэр лоскуй сир).
иэһээ

иэһээ (Якутский → Якутский)

туохт. Иэс биэр. Давать кому-л. в долг, взаймы
Кирилл Васильевич дьоҥҥо харчы иэһиир, көрдөһүннэрбэт. Н. Габышев
Кини сүтүк чааһынан Кииллидэйгэ кэлэн эрэ баран истэн, улаханнык соһуйбута. Ол гынан баран, хата, дьон иэһээннэр, холкуоска үбэ төлөммүт буолан, ити дьыала Тэрэнтэй атын олоҕор соччо охсуо суох курдук буолууһугуттан холкуйбута. Д. Таас
Тиийиммэт-түгэммэт дьоҥҥо ас-үөл иэһээн баран, өлбүгэлэрин эһиилги үүнүүтүн, «куортамнаһан» кэбиһэллэрэ. И. Аргунов

сүрэх-дууһа

сүрэх-дууһа (Якутский → Якутский)

аат. Эккэ-хааҥҥа биир сомоҕо буолан иҥэ сылдьар киһи өйө-санаата, ис дууһатын эйгэтэ. Сознание, внутренний мир человека как единое целое с телом и душой
Кини күүһэ-уоҕа холун-буутун былчыҥнарыгар буолбатах — сүрэҕин-дууһатын дьулууругар, ырааһыгар, кырдьыгар. Амма Аччыгыйа
Аҕа өлбүгэ сириттэн мэлийбит хомолтото, …… ыарыылаахтык кини сүрэҕин-дууһатын хаарыйталыыр буолла. А. Сыромятникова
ср. русск. душа

сүрэхтээһин

сүрэхтээһин (Якутский → Якутский)

аат. Кимиэхэ эмэ таҥара дьиэтин бары сиэрин-туомун тутуһан, христианскай итэҕэли иҥэрии. Крещение, приобщение к церкви
1641 сыллаахха от ыйыгар бастакы бойобуодалар Ленскэй остуруокка кэлиэхтэриттэн олохтоохтору сүрэхтээһин биллэрдик түргэтээбитэ. «ХС»
Онон таҥараҕа тиксии, сүрэхтээһин, бэргэһэлэнии, таарыччы өлбүгэни, ыраахтааҕы суолун төлөөһүн түбүктэрэ ааһаннар, бары улаханы оҥорбут буолан холкутуйбуттара. П. Ламутскай (тылб.)

түһээн

түһээн (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Арассыыйаҕа ыраахтааҕы былааһын саҕана: нэһилиэнньэҕэ түһэр нотууранан эбэтэр харчынан тардыы, нолуок. Во времена царской России: повинность, налог деньгами или натурой, которым облагалось население. Ол саҕана өлбүгэ түһээнэ диэн ким төһө сирдээҕинэн көрөн кииһинэн, саһылынан ылыллар нолуок баара үһү. Саха сэһ
1977
Арба, ыраахтааҕы суола диэн, харчынан түһээн түһэрбит сурахтааҕа. Тумарча
Нэһилиэнньэ ыраахтааҕы былааһыгар ыар түһээннэри төлөөн олорбута. АНХ СС

уктааһын

уктааһын (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Олохтоох былаас дьаһалынан эбэтэр быһа кэпсэтэн (үксүгэр туох эмэ манньаҕа) өлбүгэ сиртэн быһа анньан биэрии. Передача земельного участка по распоряжению местных властей или по договорённости (за вознаграждение)
«Сорох баһа суох адьарайтартан уктааһын да быһыытынан ханнык эмэ манньаҕа кылаастарын ылыахха син», — Хабырылла саҥардаҕын аайы өрө өндөх гына-гына чабыгырыы олордо. А. Фёдоров
Уктааһын хардатыгар өҥнөөх сиидэһи, эргэни-урбаны быраҕан биэрбитэ. «ХС»

өлүүлэн

өлүүлэн (Якутский → Якутский)

I
туохт. Өлүүлээх, сүтүүлээх буол. Переживать смерть кого-л. [Кылыгаарап] Эмиэ да оҕотугар өлүүлэнэн Элбэх хараҕын уутун тохпута, Эмиэ да акка оһоллонон Эмкэтомко сыппыта. С. Васильев
II
туохт. Туохха эмэ ирээттээх, чаастаах, өлүүлээх буол. Иметь в чём-л. свою часть, долю, пай
Өлбүгэ – өлүүлэммит анал сир. Багдарыын Сүлбэ
Түҥэтиккэ киһи барыта өлүүлэнэн, сүгэн-көтөҕөн тахсар. Сэмээр Баһылай
Кэһии бөҕөттөн тииспэтэх Мин эрэйдээх, Өлгөм үптэн Өлүүлэммэтэх, Соболоҥ бөҕөттөн солуйбут Уһун сордоох Мин баарбын. С. Зверев

хоҥхолой

хоҥхолой (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ис өттө эмэхсийэн тохтон, бүтэйдии кэлэр көҥдөй мас. Полое дерево или оставшийся от прогнившего дерева полый цилиндр коры
Мастар хатан, хоҥхолой курдук кубарыһан адаарыһан тураллара. И. Сосин
Тиит хоҥхолойо. ЯРС
2. кэпс. Туох да суох, көҥдөй сир. Полость, полое пространство, пустота в чём-л. (напр., пещера)
Аттаахтар кыараҕас хоҥхолойу сэһэннэрин-тэппэннэрин дуораанынан толорбуттара. М. Доҕордуурап
Аҕам өлбүгэтэ аппа аттыгар баара, ити хоҥхолойдорбутун эмиэ сирбит диэн ааттыырбыт. Г. Николаева (тылб.)

угаайылаа

угаайылаа (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Кими эмэ албаһыран угаайыгар киллэр, киниэхэ угаайыта оҥор. Хитростью, обманом завлечь кого-л. в невыгодную для него ситуацию, заманить в ловушку
[Бомуоһунньук:] Кырдьаҕас ити биир ынах баһынан мэҥиэлээн, оҕуруктаан, угаайылаан хамначчыт булунна дии! П. Ойуунускай
Угаайылаан, Сургууһут атын төннөрөн баран, нөҥүө түүнүгэр кини өтөҕүн саҕатыгар кэтэһэн, ким Сургууһуту кытта кэлсибитин быһаарсыбыта. Д. Таас
Кини оннооҕор өстөөҕү өстөөххө утарыта киллэртээн ытыалаһыннарары, кинилэри араастаан угаайылыыры сатыыра. ССХУо
2. булт. Бултуурга араас албаһы, ньыманы туһан. Применять различные ловушки, ставить приманки. Былыргылар көтөрү, кыылы угаайылаан бултууллара, араас албаһы тутталлара
3. спорт. Мындыр хаамыылары, албаһы оҥор (хол., саахымат, дуобат оонньуутугар, тустууга). Провести хитроумную комбинацию (напр., в борьбе, шахматах, шашках)
Ласкер утарылаһааччы хоруолун «маат биэрэр» сиргэ угаайылаан киллэрэр. КА СОоО II – III. Тастан дьайыыттан аҥаардас тустуунан эрэ угаайылаан ылбаккын. ВВ ТТ
II
туохт.
1. Сыарҕаҕа угаайы буолар оту тиэй. Уложить на сани воз сена
Сүүрбэтиттэн эрэ тахсыбыт уолан киһи маҥаас оҕуһунан сыарҕаҕа бугуллары угаайылаан сыннаран аҕалан от кэбиһиллэр сиригэр сүөкүү турара. «ХС»
2. эргэр. Өлбүгэтин төлөбүрүн кыайан төлөөбөт киһиттэн сирин ылан, төлөөн туһан. Пользоваться сверхнаделом земли, перешедшим от бедняка, который не сумел оплатить подати или повинности
Уктуу баай, кыанар ыал өлбүгэтин кыайан төлөөбөт киһиттэн өлбүгэтин төлөөн, дойдутун угаайылаан (уктан) сиир. Саха сэһ. II