I
көр боскуйа
Урут бугул бөҕө бачыгыраабыт, от бөҕө лөглөрүспүт баҕарахтарыгар биирдии-иккилии боспуйалар чөрөспүттэр. «ХС»
II
даҕ., түөлбэ. Дьоҕуһунан, бүөмчүтүнэн үчүгэй; дьоҕус, чөкө. ☉ Подходящий своими небольшими размерами или уютностью, хороший, ладный. Боспуйа дьиэ. Боспуйа сир
□ Баадаҥнас эр киһиэхэ холоотоххо, кини, оҕо курдук кыракый боспуйа дьахтар, ити ууну кырыйа көтөн, саҥата суох бултуур тыыраахылартан биирдэстэрин кэриэтэ. Н. Габышев

көтүөккэлээ 1 диэнтэн холб. туһ. Кыра оҕолор аймаммытынан көтүөккэлэһэн киирдилэр
А. Федоров. Ол [буурҕа] быыһыгар хамхаадьаа биирдии-иккилии кыымнар өрө көтүөккэлэһэн тахса-тахса сүтэн хаалаллар. Күндэ
Биэтэккэ ыы муннуларынан хара анньыллыахтарыгар диэри илин-кэлин көтүөккэлэһэн испит икки ааттаах сүүрүк сылгыттан хайата ордугун быһаара, тала сатыыр соччото суохха дылы. «ХС»

аат., истор. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ земскэй быраабаҕа талыллан, дьону кылаастарга арааран, ходуһа сирин үллэриигэ үлэлэһэр киһи. ☉ В дореволюционное время: выборный работник земской управы, распределявший сенокосные земли по классам
Земскэй быраабаҕа нэһилиэктэртэн биирдии-иккилии киһини кылааһынай талар туһунан быыбар барар. Эрилик Эристиин
Нэһилиэк аайыттан кылааһынайдар диэн талыллан Чөркөөххө улуус сийиэһэ аһыллыбыта хас да хонно. Бэс Дьарааһын

ньимий 1, 2 диэнтэн бэй
туһ. Биирдэрэ [оҕонньор] сиэлийэн кэбиһэн баран, чараас уоһа ньимиллэн олордо. А. Софронов
Ньуукка эрэйдээх анал тыйын аһынан саҥата суох ньимиллэн тураахтаата. Л. Попов
Биирдии-иккилии көрдөөх, сороҕор сытыы тыллары этэн баран, тугу да эппэтэх, саҥарбатах курдук ньимиллэн олорор үгэстээҕэ, биһигини үгүстүк күллэрэр буолара. М. Ефимов
«Саатар саҥата суох ньимиллэн олорбот, айаҕар туох киирэринэн хапса олорор», — диэтэ Наташа. М. Доҕордуурап

чөрөй диэнтэн холб. туһ. Бойбоспут, чөрөспүт ыттарбыт Бокуойа суох мөхсө турдулар: Ол ыраас куйаарга ымсыырбыт, Бултарын куоттарбыт курдуктар. С. Данилов
Күөл уҥуор …… икки куобах бүкүчээллэһэн киирэн, уу кытыытыгар тыыллан, чөрөһөн олордулар. Н. Габышев
Урут бугул бөҕө бачыгыраабыт, от бөҕө лөглөрүспүт баҕарахтарыгар биирдии-иккилии боспуйалар чөрөспүттэр. «ХС»

энэлий диэнтэн тиэт. көрүҥ. Оҕонньор уҥа ойоҕоһугар эргийэн энэлийбэхтээн баран, чочумча ах барда
□ Алта уончатын туолан эрэр Ааныска эмээхсин эрэйдээх энэлийбэхтээн баран, оронуттан туран уотугар биирдии-иккилии хардаҕаһы быраҕаттаан биэрэрэ. П. Ойуунускай
Микеша тугу да саҥарбата, арай эрдиитэ энэлийбэхтии түһүөр диэри күүскэ эрдэн тибийбитинэн барда. В. Короленко (тылб.)

сыһ.
1. Биллибэтинэн-көстүбэтинэн, арҕам тарҕам. ☉ Незаметно; вразброс
Куорат иһигэр киирээт биирдии-иккилии буола-буола, дьиэ-дьиэлэригэр ибил-дьибил тарҕаһан хаалбыттара. С. Никифоров
Куобахтар да утуйар кэмнэрэ кэлбит быһыылаах, тура-тура бииртэн биир ибилдьибил тыа диэки бардар баран истилэр. «ХС»
Киэһэнэн ити былыттар ибил-дьибил сүтэн хаалаллар. И. Тургенев (тылб.)
△ Онно-манна (үктэнэн). ☉ Там-сям
Быраһаайдаһар тылы иһиллэр-иһиллибэт ботугураат, көрүдүөргэ ибил-дьибил үктэнэн тахсыбытым. П. Аввакумов
2. Бэрт кыратык. ☉ Едва (видно, заметно); мало-мальски (разговаривать)
Ибил-дьибил биллэр Итии салгын үрдэ. Күннүк Уурастыырап. Иэримэ дьиэбэр киирэн, Эриэккэс тылы Ибил-дьибил кэпсэппитэ суоҕа. ГДМ БМБ

даҕ. Биир күдьүс кэлимсэ кыһыл-күөх, хараҥа (киһи этигэр хаан туруутуттан, баастан үөскүүр өҥ туһунан). ☉ Сплошной красно-темный, черный (о кровоподтеках, ранах с запекшейся кровью)
Баайыы таҥас анныттан арыллыбыт аҥаар хараҕынан баламах хаан быыһыттан көрөн эрилиҥнэппитинэн, Попов биирдии-иккилии тыллардаах кылгас этиилэринэн саҥарталаата. Амма Аччыгыйа
[Ол киһи] Сарыы-тордох таҥастааҕа Илдьирийэн хаалаахтаабыт, Баламах баас атаҕа Быһыттан хаан оҕуолаабыт. М. Ефимов
◊ Күөх баламах – киһи этигэр хаан туран көҕөрбүтэ. ☉ Сплошные синяки, кровоподтеки
Кэтириис күөх баламах буолуор диэри кырбаммытын кэнниттэн, Бүөтүр тиийэн кэлэр. РИН СЛ-8
Итириктээн сирэйэ-хараҕа тулата күөх баламах буолбут киһийдэҕи көрөн, түөртээх Маайа олус диэн саллыбыт. Багдарыын Сүлбэ
Иннокентий Тускаев таҥаһа-саба тырыта тыытыллыбытыттан, сирэйэ бүттэтэ суох күөх баламах буолбутуттан ыар муҥнааһыҥҥа түбэспитэ биллэр этэ. Эрилик Эристиин
Хаан баламах көр хаан бичик. Үлтү кырбаммыт сордоох оронугар сытар. Көҕүс дьүүлэ-дьаабыта көстүбэт хаан баламах. АС НИСК

1. аат дьөһ. Хайааһын хайа эмэ кэм, көстүү быһыы-майгы ыккардыгар, иһигэр оҥоһулларын бэлиэтээн, бириэмэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при указании на временные точки, явления, процессы, в промежутке между которыми и во время которых совершается действие (между, во время)
   Охсуһуу быыһыгар саха уолаттара оһуокайы ыллыыллар. Т. Сметанин
   Үлэлэрин быыһыгар, уруккуларын курдук ыгылыйа сылдьыбакка, кинигэ ааҕар, онуманы эргитэ саныыр идэлэммиттэрэ. И. Данилов
   Чэ, сарсын киһи-сүөһү быыһыгар кэлэн эбиэттээн бараар. Эрилик Эристиин
   Ыһыы-хаһыы быыһыгар тыраахтар тимир көхсүн иһигэр битиргэс тыас иһиллэн ааһар. Софр. Данилов
   Ол [буурҕа] быыһыгар хам-хаадьаа биирдии-иккилии кыымнар өрө көтүөккэлэһэн тахса-тахса сүтэн хаалаллар. Күндэ
2. ситим т. суолт. Бириэмэ сибээһин көрдөрөн, салаа этии хайааһына буолар кэмигэр тутаах этии хайааһына оҥоһулларын бэлиэтиир. ☉ Имея временное значение, употребляется при указании на то, что действие, о котором говорится в главном предложении, происходит во время действия, выраженного сказуемым придаточного предложения
   Дьахталлар, ардах сэллиирин быыһыгар, отторун охсо сылдьыбыттара. А. Федоров. Ньукулай саҥарарын быыһыгар этиҥ этэр, тыал тыаһа куугунуур. А. Софронов
   Ананийдаах уоту күөдьүтэн биэрэллэрин быыһыгар, кэлэр хаһыҥнарга эбии чөмөхтөрү оҥоро сырыттылар. М. Доҕордуурап
   ◊ Ол (ити) быыһыгар — ол кэмҥэ, ол икки ардыгар. ☉ В то же время, между тем
   Молуой буолбут сыппах тылынан Кийиитин кырыыр-таныйар, Ол быыһыгар түөс-маас тыллаһан, Оҕо курдук күлэр, ытамньыйар. С. Данилов. «Ээ, арба даҕаны, — дии түһэр ити быыһыгар сэбиэдиссэйдэрэ, — Маайа, бу туох буоллуҥ?» С. Федотов
   Ол быыһыгар булчут аатырабын. «Кыым»

1. аат. Ол-бу чуолкайа суох боруоран көстөр кэмэ, сырдык-хараҥа былдьаһыыта, боруҥуй. ☉ Сумерки, полусвет, полумрак
   Тиийиэм киэһэ уот өһөн, Имик-самык буолуута. С. Данилов
   Туундараҕа имик-самык. Н. Габышев
2. даҕ. суолт.
3. Мөлтөх, нэһиилэ сырдатар; кыламныыр эрэ (уот туһунан). ☉ Слабо мерцающий (об огне)
   Им балай буола түспүт хараҥа хоско арай камин сөҕүрүйэн эрэр чоҕун имиксамык уота …… чаҕылыҥныыр. Г. Угаров
   Кыһын кэнсэлээрийэҕэ уонна аҕыйах ыалга быста-быста, имик-самык уоту биэрэр, ый баһыгар-атаҕар бурдук тардар. С. Васильев
   Романтизм ньыматынан суруллубут кинигэлэр үксүгэр лаампа уотун имик-самык сырдыгар эбэтэр тунаархай ыйдаҥаҕа буолар сабыытыйалаахтар. ФЕВ УТУ
   Дьахталлар көмүлүөк оһох имик-самык уотугар түүн үөһэ ааһыар диэри иистэнэн кыҥастаһаллара. «ХС»
4. Боруҥуй, хараҥаран көстөр. ☉ Темноватый, недостаточно светлый, сумрачный
   Имик-самык хос улахан түннүгүн ыарахан баархат сабыытын кыыс тиийэн тэлэйэ баттаата. Л. Попов
   [Сценаҕа] тахсан имик-самык саала диэки хайыста. Н. Лугинов
   Нэһилиэгим сис кинээһэ Ыадастан, аҥнан киирдэ. Имик-самык дьиэм иһэ Эбии күлүгүрдэ. М. Ефимов
5. көсп. Өспүт, хараастыбыт, уотакүөһэ суох (киһи туһунан). ☉ Унылый, безрадостный, сумрачный (о человеке)
   Бии сааһын тухары күлэр-алларастыыр, өргөллөнөн күлүбүрүүр бэйэтэ …… ытаан-соҥоон эрэр курдук, үдүкбадык, имик-самык. Суорун Омоллоон
   «Ханнык хаартыны туруордуҥ, көрдөр эрэ», - диэтэ Сэмэн Мэхээлэйэп Көстөкүүн диэн …… имик-самык харахтаах, эриччи хаппыкка дылы киһиттэн. Күндэ
6. сыһ. суолт.
7. Бэрт мөлтөхтүк, нэһиилэ (уот, сырдык туһунан). ☉ Слабо, слабо мерцая (об огне, свете)
   Били имик-самык умайа турар уот, күлбүт курдук, чачыгырыы түстэ. Суорун Омоллоон
   Ыһыырынньык имиксамык умайан сыыгыныыр. Софр. Данилов
   Оһохторун уота имик-самык кылаҥныыр. Н. Якутскай
8. Сэниэтэ суохтук, симиктик (кэпсэт, саҥар). ☉ Тихо, неуверенно (говорить)
   Тутатына наадалаах эрэ суолга биирдии-иккилии тылынан имик-самык кэпсэтэллэрэ утары умуллан иһэр. Амма Аччыгыйа
   Имик-самык кэпсэтэ олорбут дьон «оксиэ», «кырдьык, бөдөҥ кыайыы буолбут» …… дэһэллэрэ иһилиннэ. Д. Кустуров
   Ынахтар маҕыраһыылара, дьон саҥата ньамалаһыыта имик-самык соҕустук тыа баһынан охсуллан иһиллэр. Эрилик Эристиин
9. көсп. Бүрүллүбүт, хараастыбыт курдук (киһи дьүһүнүн туһунан). ☉ Сумрачно, грустно, уныло (выглядеть - о человеке)
   Сорокин күөдьүйэн күлүбүрэйэн испитэ хайдах эрэ имик-самык көстүүлэннэ. Р. Баҕатаайыскай
   Мин туох буруйдаахпыный? - Ыларов харахтара тымныйталаан, имик-самык дьүһүннэннэ. Р. Баҕатаайыскай