даҕ., поэт., көр кыһыл
Кыһыллыыра былаахха Кыттыһаахтаан иһиэҕиҥ. Саха нар. ыр. III
Кырыымпалыы куоластаах, Кыһыллыыра тумустаах [Кыталыктыыра кыылым]. С. Зверев

сыһ. Кистээн, биллэрбэккэ. ☉ Незаметно, исподволь, исподтишка
[Кыталык] Кытыл сирбин Кырыйа көтөн иһэн, Кыырпаҕа суох кырдалбар Кынтас гына түһэн, Кырыымпалыы кыҥкынаабытын Кыбычылаан [иһиттим]. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Ийэ Павелга] …… тарбаҕын быыһыгар ыга кыбыта сылдьар кыракый суругун биэрэр түгэни кыбычылаан көрдүүрэ. М. Горькай (тылб.)

көр кырдал
Дорообо, кындалым, кэрэ күөх кындалым! Эн ньууруҥ үрдүгэр бу күнү көрбүтүм. П. Ойуунускай
Кыталык көтөр кыылларым Кындал хонуу үрдүгэр кынтайда, Кырыымпалыы кыҥкыната туойда. С. Зверев
Үрдүк кындалларынан, мас аппаларынан кыыл тайахтар быһыта охсуталаан ааһыталыыллар. Г. Колесов

кынтай 1 диэнтэн арыт
көстүү. Кынталдьыйбыт быһыылаах, Кырыымпалыы куоластаах, Кыҥкынасчай ырыалаах Кыталыктыыр кыылларым. П. Ядрихинскай
Аҕаҥ саҥа хотуна Сусанна, кынталдьыйан түһэн, дьэ кырасыабай дьахтар доҕор. И. Семенов. Хайыы-үйэ умнаҥҥын Кынталдьыйа куотаҕын, Хайыспаккын даҕаны, Кырдьаҕастай уучаҕым. Сибэккилэр

I
кыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Көрбүккүт дуо, истибиккит дуо …… Былыр-былыргыттан саха сириниин Бырастыылаһан кыталыктар барахсаттар Дьикти кырыымпалыы кыҥкынаһан Дьиэлэр үрдүлэринэн ааһалларын? Эллэй
II
даҕ. Кыҥкынаан иһиллэр, синньигэс (куолас, тыас). ☉ Тонкий, звонкий (голос, звук)
Кынтаҕар быһыылаах, Кыҥкынас ырыалаах Кылбаа маҥан дьүһүннээх Тыһы кыталык кыыл буоланнар, Таҥнары дайан Намылыһан түһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бииктэр санаатыгар лыҥкынас дорҕооннор, кыҥкынас кылыһахтар чыычаах буолан көтөр, сибэкки буолан ыһыллар курдуктар. Л. Попов
Онуоха үөһэттэн, үрдүктэн Олус да үчүгэй, нап-намыын Кырыымпа кылларын этитэн Кыҥкынас ырыа сатыылыыр. С. Дадаскинов

аат. Мууска хаҥкынан эбэтэр атын тугунан эмэ халтарыйа, хатааһылыы оонньооһун; онно табыгастаах эбэтэр онуоха анал оҥоһуулаах сир. ☉ Катание на коньках или на чём-л. другом; пригодное или специально устроенное для этого место, каток
Кырыымпалыы Кылыһахтыыр Кыычыр хаардаах алааска Халдьаайыга, Хатыыскаҕа — Сындыыстаныый, салааскам! П. Дмитриев
[Уолаттар] хатыыскаҕа бастаабыт уолу түөрэ тэбэн охтороллор уонна бары кини үрдүгэр куучалаһан сууллараллар. Р. Кулаковскай
Оонньооччулар хатыыскаттан тэйиччи субуруһа тураллар уонна уочаратынан быыстала суох хатыыскалаан иһэллэр. ВПК СОо

I
ыйыт. солб. аат. Предмет бэлиэтин ыйытар тыл. ☉ Вопросительное слово со значениями «какой, который, какого рода, что за»
Ханнык дьүһүннээх аты аттанан кэлбиккиний? Саха фольк. «Ханнык бурдугу?» — диэтэ Микиитэ. Амма Аччыгыйа
Ханнык көмө нааданый да, күүһүм кыайарынан көмөлөһүөм. И. Федосеев
♦ Ханнык диэбит — олус үчүгэй, аһара үчүгэй, чулуу. ☉ Лучший, наилучший
Алмаас саҕа бөҕөттөн бөҕө аан дойдуга суох. Бэл диэтэр, ханнык диэбит ыстаал сымыйа. Н. Заболоцкай
Ханнык диэбит кынаттаах Кырыымпалыы ыллыыра. «ХС»
ср. тув. кандык ‘какой’
II
аат эб. Саҥарааччы баҕатын, баҕарыытын көрдөрөр. ☉ Выражает желание, пожелание говорящего
Тутулук, доҕуһуол буолбатар ханнык ньии! М. Хара
Илья Иванович кулгааҕар ити тыл тиийбэтэр ханнык. А. Сыромятникова
Олус наһаа сылыйда, буурҕа түспэтэр ханнык. «ХС»

даҕ.
1. Кыраасканан сотуллубут, биһиллибит. ☉ Крашеный, выкрашенный в какой-л. цвет
Балаакка айаҕар хара хоруончаха кырааскалаах, үс атахтаах төгүрүк остуолу хантан эрэ булан туруорбуттар. Күннүк Уурастыырап
Кырааскалаах муостаҕа түннүгүнэн күн уота үрүҥ сардаҥатын чаҕылыта куппут. Н. Габышев
Учуутал хара кырааскалаах дуоскаҕа, туус маҥан миэлинэн суруйан барар. В. Протодьяконов
Кырааскалаах уоһун быыһыттан хатыылаах тыллар төлүтэ тэбэн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Сибэккинэн саба үүммүт, сиэдэрэй, кэрэ (хонуу, кырдал). ☉ Усыпанный цветами, цветущий (обычно о поляне, косогоре)
Кыырай кылдьыы былыкка Кыталыктар иһэллэр, Кырааскалаах кырдалга Кылбаҥнаһан түһэллэр. И. Эртюков
«Бөрө бастаах» сайылык, Кырааскалаах кырдалгар Кылбайбыт сэргэтэ туруорууй! С. Васильев
3. нор. поэз. Кыһыл өҥнөөх. ☉ Красного цвета
Кылдьыылаах харахтаах, Кырааскалаах атахтаах Кыталык ыллаабыт, Туруйа оонньообут, Үрүмэтийэн көрбөт Үүт сүндэлэ күөллээх эбит. П. Ойуунускай
Кырааскалаах атахтаах, Кырыылардаах тумустаах, Кырыымпалыыр куоластаах Кыталык көтөр Кыҥкынас саҥата Кылыгырайан иһилиннэ. П. Ядрихинскай
4. көсп. Туох эрэ ураты дэгэттээх, ураты өҥнөөх, толбонноох. ☉ Имеющий особый колорит, особые оттенки и нюансы
Биһиги айымньыларбыт ордук күүстээх куормалаах, ордук чаҕыллар кырааскалаах, ордук киэҥ-дириҥ далааһыннаах буолуохтаахтар. П. Ойуунускай
Норуот ырыаһыта былыргы фольклор баай кырааскалаах палитратынан туттубакка буолбат. Эрчимэн
Оччолорго эдэр суруйааччы айымньыта үгүс өрүттээх уонна баай кырааскалаах буолар чинчилээҕэ тута сабаҕаламмыта. «ХС»
△ Тупсарар, ньалҕарытар. ☉ Приукрашивающий
Суругун дьиэк биэрбэт оҥорон, Сокуон үөрбэтин ытаһалаабыт, Кыһанан ситэрэн-хоторон, Кырааскалаах тылынан дуйдаабыт. С. Васильев

даҕ. Өссө да ситэхото, этэ-сиинэ кытаата илик. ☉ Незрелый, физически неокрепший
Олох аһыытын-ньулуунун билбэккэ улааппыт оҕоттон атаах, ньулдьаҕай …… киһи тахсар. Тумарча
Оҕолор барахсаттар ньулдьаҕай санныларын тулаайахсыйыы ыар таһаҕаһа ыга баттаабытын иһин, кинилэр үрүө-тараа барбатахтара. Г. Борисов
[Дыгын] биир күүстээх буолуо диэн уорбалыыр уолум ньулдьаҕайа бэрт, арай аҕыс-сэттэ сылынан мөккүһүөр сөп. Эрилик Эристиин
Сэриигэ барбыттары солбуйан, оҕолор холкуос үлэтин өссө да ньулдьаҕай санныларыгар сүкпүттэрэ. «ХС»
◊ Уу ньулдьаҕай — 1) мөлтөх, эт-хаан өттүнэн өссө ситэ илик. ☉ Слабенький, ещё не достигший физической зрелости (о человеке)
Кини [Бакамда] бу өс-саас анысханнаах аартыга аһыллыбыт сиригэр бүдүгүрэ кырдьыбыт оҕонньор уу ньулдьаҕай оҕолуун кыайан олорботторун билэрэ. Далан
Көрөргүт курдук, …… уу ньулдьаҕай эдэр оҕолор киирэн биһиэхэ кыайан тулуйан үлэлээбэттэр. «ХС»; 2) көсп. Уус-уран өттүнэн мөлтөх, сыппах. ☉ Слабый в художественном отношении, невыразительный, неинтересный
Хас суруйааччы литератураҕа тус-туһунаннык киирэр. Сорох уу ньулдьаҕай суруйуулартан саҕалаан, бэрт өр эрэйдэнэн баран, сыыйа суолун булунар. Софр. Данилов
Уҥуох тутан ситэ илик Уу ньулдьаҕай тылым абын Кыл кырыымпалыы симиктик Кылыһахтаан таһаарабын. С. Тимофеев. Тэҥн. ньуолдьаҕай
ср. бур. зулзага, монг. йулйуҕа ‘детёныш’