Якутские буквы:

Якутский → Якутский

көбүөхтэс

  1. көбүөхтээ диэнтэн холб. туһ. [Баайдар] аны «Саҥа олох, көҥүл олох!» — дэһэ-дэһэ көбүөхтэспиттэрэ. А. Бэрияк
    Оттон баайдар быдьар тылларынан үөхсэн көбүөхтэстилэр, кыыһыран үллэҥнэстилэр. М. Доҕордуурап
    Саҥа бэлиитикэ: «Кытаат, эргин!» — диир үһү дэһэ-дэһэ, атыыһыттар көбүөхтэспиттэрэ. «ХС»
  2. даҕ. суолт.
  3. Олус элбэх, толору буолан мунньустубут, кыймаҥнас, эймэҥнэс. ☉ Кишмя кишащий, копошащийся, мечущийся из стороны в сторону
    Дьиэ иһэ көбүөхтэс киһи. Болот Боотур
    Сибилигин аҕай көбүөхтэс, күүгүнэс дьиэ иһэ эмискэ лүҥкүрэ иһийдэ. Болот Боотур
    Ити күөл илин баһа кэнники сылларга көбүөхтэс кус буоларын олохтоохтор муодаргыы көрбөттөр. С. Федотов
  4. Улаханнык өрүтэ үллэҥниир (долгун туһунан). ☉ Сильно волнующийся, вздымающийся (о поверхности воды, волне)
    [Борокуот] тыҥырах көлүөһэлэринэн улуу өрүс көбүөхтэс долгунун быһыта сынньан, кытылтан тэйдэр-тэйэн барбыта. Л. Попов
    Сырдарья модун сүүрүгэ көбүөхтэс долгуннааҕа. «ХС»
  5. Күүскэ хамсанан, быста сылайан аҕылаан көппөҥнөс буолбут. ☉ Запыхавшийся, задыхающийся
    [Тайах] көхсө көбүөхтэс, таныыта сыыгынас. С. Федотов

Еще переводы:

көбүөхтэһии

көбүөхтэһии (Якутский → Якутский)

көбүөхтэс 1 диэнтэн хай
аата. Көлөһүн аллан ньалҕарыһыы, Күлүк сири былдьаһыы, Үөһээаллара бөтүөхтэһии, Үллэ-балла көбүөхтэһии. С. Тарасов
[С.А. Саввин үгэлэрэ] эстибит эргэ олох ордон хаалбыт бөхтөрө-сыыстара көбүөхтэһиилэрин утары охсуһууга туһаайыллыбыттара. «ХС»

баһаамнаа

баһаамнаа (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Олус элбээн дэлэй, үксээ. ☉ Становиться многочисленным, умножаться чрезмерно
Уулуссаҕа киһи көбүөхтэс, төттөрүтаары аалсыы, кэлии-барыы баһаамнаабыт. А. Софронов
Ыстаансыйа тутуута тохтоору гынна диэн циркуляр баһаамнаабыт. С. Ефремов

биллигирээ

биллигирээ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1. Бүтэй, көбүөхтэс тыаһы таһаар; бүтэйдик чаастатык тыаһаа, саҥар. ☉ Глухо булькать; издавать глухой, частый звук
Элэктэриичэскэй билиитэҕэ туруорбут чаанньыга оргуйан биллигирээбитинэн барда. Р. Кулаковскай
2. Олус чаастатык, мөхсөр курдук тэп (сүрэх туһунан). ☉ Часто биться, пульсировать (о сердце, артериях). Куттанан сүрэҕэ биллигирии түстэ

күүс-сэниэ

күүс-сэниэ (Якутский → Якутский)

аат. Киһи ис кыаҕа, эрчимэ кыайар-хотор дьоҕура. ☉ Физические возможности, сила человека
Көбүөхтэс буола, Күүс-сэниэ эстэн, Тыын быһаҕаһын тыынан, Өйүн-төйүн булунаары, тымныы буорга умса түһэн, Өр соҕус сыппыта. Күннүк Уурастыырап
Валерий күүһэ-сэниэтэ мөлтүү быһыытыйбыта. Софр. Данилов
Оҕонньор күүһэ-сэниэтэ эстэн, санаата түһэн, нам баран, хаптайан хаалбыта. Болот Боотур

кэлии-барыы

кэлии-барыы (Якутский → Якутский)

аат. Хойуутук төттөрү-таары, быыстала суох хаамсыы, айан, сырыы. ☉ Оживленное движение, постоянная езда, ходьба в разных направлениях
Уулуссаҕа киһи көбүөхтэс. Төттөрү-таары аалсыы, кэлии-барыы баһаамнаабыт. А. Софронов
Буоста суола икки киин уулуссаларбыт икки силлиһэ бараллар, онон, кэлии-барыы барыта биир сүлбэнэн устуоҕа. П. Ойуунускай
Дьураа нэһилиэгэ ыраах үрэх баһын курдук, кэлиитэ-барыыта суох, кэнэн дьоннордоох, ситэ сайда, үөрэхтэнэ илик ыччаттардаах дойду. И. Никифоров

биликтэс

биликтэс (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Улаханнык сыралаһан, уһуннук тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать, выполнять что-л., напрягая силы (физические)
Уһуннук төҥкөйө сылдьан хойуу болбукта умнаһын кэрдэн биликтэһэригэр сиһэ быһынна. Тумарча
Лена Федоровна муоста сууйан биликтэһэ сырыттаҕына, холкуос бэрэссэдээтэлэ Василий Павлович киирэн кэлбитэ. Н. Якутскай
2. Тутуһа сылдьан сыралаһан хабырдык киирис, охсус. ☉ Жестоко схватиться, драться на близком расстоянии
Оҕустар балачча өр харсан биликтэһэн бараннар, уҥан хаалан, сүүстэриттэн тирэһэн, тыын ыла көбүөхтэһэ турдулар. Е. Макаров
Түһүлгэҕэ уолаттар тустан биликтэһэ сылдьаллар. «ХС»

сыыгынас

сыыгынас (Якутский → Якутский)

I
сыыгынаа диэнтэн холб. туһ. Уолаттар ытаан сыыгынастылар. Амма Аччыгыйа
Уулуссанан күнүстэри-түүннэри уоттаах сылдьар массыыналар бытааннык сыыгынаһан ааһаллар. Н. Лугинов
Наарталар сыҥаахтара хаарга сыыгынаһаллар. «ХС»
II
даҕ. Уһуннук «сыы» гынан иһиллэр, иһиирэр тыастаах. ☉ Сопящий или шипящий (о звуке)
Хоһуун ол турдаҕына эмискэ тулатааҕы иһийэн турар сарсыардааҥҥы чуумпуга дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, тула өттүттэн ох сыыгынас буола түспүтэ. Далан
Уһук хоско киирэн истэҕинэ, үлэлии турар массыыналар сыыгынас тыастара иһилиннэ. Н. Лугинов
[Тайах] көхсө көбүөхтэс, таныыта сыыгынас. С. Федотов

аҕылас

аҕылас (Якутский → Якутский)

I
аҕылаа диэнтэн холб. туһ. Тириитэ дьуккуруйталаан хаан оҕуолаабыт, муус кыаһаан буолбут оҕонньору сиэтэн, балаҕаннарыгар аҕылаһан кэллилэр. Амма Аччыгыйа
Икки уол сүүрэн аҕылаһан кэлэн, аллара киирэ түһээти кытта ойоҕоско олорор дьуһуурунайы үүйэ-хаайа туппуттара. П. Аввакумов
Кинилэр үөхсэ-үөхсэ, аҕылаһа-аҕылаһа, муостаны биир гына төкүнүһэ сырыттылар. Ч. Айтматов (тылб.)
II
даҕ. суолт. Ыараханнык үрүт-үөһэ тыынар, көбүөхтэс (хол., ыксаан, ыалдьан). ☉ Тяжело дышащий, задыхающийся
Аты көлүйэн бүтэрэн эрдэхтэринэ, эмискэ кэннилэригэр аҕылас, хардьыгынас хаһыы иһилиннэ. Софр. Данилов
Мария Тубарова суон аҕылас бэйэтэ, санаа булан, сонно тута бэрэссэдээтэлгэ дьиэтигэр тиийэр. Н. Габышев

баанда

баанда (Якутский → Якутский)

аат.
1. истор. Гражданскай сэрии саҕана сааланан-сэптэнэн Сэбиэскэй былааһы утары охсуспут дьоннор бөлөхтөрө. ☉ Группа людей, которая вела во время Гражданской войны вооруженную борьбу против советской власти, банда
Баандаҕа баспытын биэриэхпит кэриэтин Харса суох санаабыт халлааны хамнатыа. П. Ойуунускай
Былаан быһыытынан баандалар төрүт пууннарыгар быһаарыылаах кимэн киирии саҕаланар. С. Ефремов
Иччитэх тайҕа ыраах муннуктарыгар сэбилэниилээх баандалар көбүөхтэһэн баартара. Б. Лунин (тылб.)
2. Уорар-талыыр, өлөрөр-өһөрөр дьон бөлөҕө. ☉ Разбойная преступная группа, банда. Куорат иһигэр дьону халыыр баанданы туттулар
◊ Үрүҥ баанда көр баанда
Сэбиэскэй былааска биир тыла суох бэринии дуогабарыгар үрүҥ баанда баһылыктара илии баттаабыттара. А. Бэрияк
Иһилиннэ иэдээннээх сурах: Илин күрээбит эписиэрдэр, Үлэһит былааһын өрө туран, Үрүҥ баанданы тэриммиттэрэ. Эллэй

өлөрдүү

өлөрдүү (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Өлбүт курдук. ☉ Как убитый (спать)
Чугас ыалларын уолаттарын кытта кылыйсан, куобахтаһан көрүлээн баран, учуутал уол быраатын хоонньоспутунан өлөрдүү утуйан хаалла. Амма Аччыгыйа
Киһитэ суорҕанын моонньугар диэри тардынан баран, өлөрдүү утуйа сытар. С. Никифоров
2. Олус, наһаа күүскэ. ☉ Очень сильно. Өлөрдүү куттаммыт
□ Ити баай Баҕарыынньа бассабыыктар таҥараны итэҕэйбэттэр диэбитигэр – бары бадараан үөннэрэ өлөрдүү көбүөхтэһэ түстүлэр. П. Ойуунускай
Абааһы уолун Айаҕын абатыттан, Тумсун тууһуттан Улаханнык уордайда, Кытаанахтык кыыһырда, Өлөрдүү өһүргэннэ. Күннүк Уурастыырап
Үрэкиин ырҕайа сытыйбыт бандьыыттары кытта сибээстээҕэ, Сэбиэскэй былааһы өлөрдүү абааһы көрөрө чуолкай. Болот Боотур
Кини табах сытын өлөрдүү абааһы көрөр. Н. Лугинов