көр ылаар
Арыт былыты быһа охсон күн ылаарыйан кэлэр. М. Доҕордуурап
Ыам ыйа, нап-намыын киэһэнэн Ылаарый. Н. Босиков

наскый диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кылбаҥнас кыырпаҕа кыыдамнаа Кыратык наскыҥныы д а л б а атаан Кырыарбыт нап-намчы лабаалар Эйиэхэ төрөөбүт күҥҥүнэн Эҕэрдэ этэргэ дылылар. М. Ефимов

дьүһ. туохт. Уһун синньигэс моонньугун өрө, күөрэччи тутун (үксүгэр көтөрү этэргэ). ☉ Изящно, грациозно держать вытянутую тонкую шею (обычно о птицах)
Ый хайа үрдүнэн күөрэйэр, Кутуйах уйатын бэрийэр, Туруйа утуйан күөкэйэр, Тайахпыт тэллэйи кэбийэр. П. Тобуруокап
Көтөр күөкэйбитинэн олордо, булчут тоһоҕотун туппутунан, титирии-титирии турда. Н. Заболоцкай
[Куба] нап-намыыннык күөкэйэн, Куорсунун тупсарынна, Аргыый аҕай устан кэлэн, Сыа таастарга сыһынна. В. Миронов

сыһ. Олус сэрэнэн, сэрэммит курдук. ☉ Очень осторожно, бережно
Олус чуумпута бэрдиттэн дьулайа санаабытынан, хаамаары гынан эрдэҕинэ, ханна эрэ сүр сэрэхтээхтик суор куллурҕаата. Амма Аччыгыйа
Кэри-куру дьиэтигэр соҕотоҕун сыттаҕына аан сэрэхтээхтик аһылынна, үөмэн үктүүр тыас иһилиннэ. И. Гоголев
Санаарҕаабыт чуумпу харахтара сибэккилээх сиидэс былааты нап-нарыннык, олус сэрэхтээхтик имэрийэр курдуктар. И. Федосеев

даҕ. Ханан да эҥкилэ суох көбүс-көнө, уһун, синньигэс. ☉ Идеально прямой, стройный, высокий
Лиза …… маанытык таҥнара, көстөр дьүһүнүнэн даҕаны дьон хараҕар быраҕыллар этэ, үгүс дьүөгэлэриттэн өндөс дьылыгыр уҥуохтааҕа, уһун суһуохтааҕа. С. Никифоров
Хабырыыс санаарҕаабыттыы санньыччы көрбүт өйдөөх харахтаах, уһун ньолбуһах сирэйдээх …… үрдүк дьылыгыр уҥуохтаах олус номоҕон киһи. И. Гоголев
Кырдьык да үрүҥ күн сыдьаайын Оонньотор тэтэркэй имнээҕэ, Хатыҥ мас дьылыгыр умнаһын санатар нап-нарын бэйэлээҕэ. П. Тобуруокап
Маша төһө да оҕолоннор дьылыгыр курдук көнө уҥуохтаах, уурбуттуппут курдук эттээх-сииннээх. «ХС»

I
кыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Көрбүккүт дуо, истибиккит дуо …… Былыр-былыргыттан саха сириниин Бырастыылаһан кыталыктар барахсаттар Дьикти кырыымпалыы кыҥкынаһан Дьиэлэр үрдүлэринэн ааһалларын? Эллэй
II
даҕ. Кыҥкынаан иһиллэр, синньигэс (куолас, тыас). ☉ Тонкий, звонкий (голос, звук)
Кынтаҕар быһыылаах, Кыҥкынас ырыалаах Кылбаа маҥан дьүһүннээх Тыһы кыталык кыыл буоланнар, Таҥнары дайан Намылыһан түһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бииктэр санаатыгар лыҥкынас дорҕооннор, кыҥкынас кылыһахтар чыычаах буолан көтөр, сибэкки буолан ыһыллар курдуктар. Л. Попов
Онуоха үөһэттэн, үрдүктэн Олус да үчүгэй, нап-намыын Кырыымпа кылларын этитэн Кыҥкынас ырыа сатыылыыр. С. Дадаскинов

даҕ.
1. Нап-намыын, уран көстүүлээх, оҥоһуулаах, олус кэрэтийэн көстөр. ☉ Тонкий, изысканный, изящный, нежный
Ама, мантан ордук нарын-намчы кылааннаах баар үһүө. А. Сыромятникова
Маннык кэрэ, уус-уран, нарын-намчы оҥоһуктар умнуллан быраҕыллар дьылҕалара суох. «Кыым»
2. Наҕыл, эйэҕэс (киһи майгытынсигилитин туһунан). ☉ Ласковый, нежный, спокойный, мягкий (о характере человека)
Ньукулаас дараҕар кэтит сарыннаах, улахан уҥуохтаах, ол гынан баран көрүҥэр сөп түбэспэт ураты нарын-намчы майгылаах. С. Никифоров

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, су-, суо- диэн саҕаланар олохторго сыстар: суп-суон, суп-судургу. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на -су, -суо: суп-суон ‘толстыйпретолстый, толстенный’, суп-судургу ‘очень простой, простейший’
Дириэктэри солбуйааччы нап-намыһах, суп-суон. Софр. Данилов
Хаппыт сэбирдэх тыаһа диэн суп-сурдурҕас! Н. Якутскай
Оттон титииккэ, бэйэтэ эмиэ туспа ардах түһэргэ дылы, биир кэм суп-суккурас, чоп-чорулас. ВМП УСС

дьүһ. туохт. Булгунньах курдук үрдээн, томтойон көһүн; модьу үрдүк, улахан көстүүлээх буол. ☉ Возвышаться холмообразно; выделяться своей довольно массивной фигурой
Эмээхсин нап-наҕыл. Чэй иһэн, сылыйан, Э р г ит эн, барытын ыйытан, Өр соҕус табахтыы оһоххо олордо, Хос диэки хааман, дьэ логлойдо. П. Тобуруокап
Катер, муҥхалаах хаарбаһы соһон, өрүс ортотун диэ ки логлойо уһунна. Н. Габышев
Мин тоҕо эрэ кэннибин хайыһан көрбүтүм, Чочур Мураан тугу эрэ дириҥи толкуйдаабыттык логлойон олороро. Н. Заболоцкай. Тэҥн. лөглөй
ср. монг. логлойх ‘быть толстеньким, пухленьким’, кирг. догдой ‘иметь вид коренастого крепыша’

аат.
1. Тыалга туох эмэ тэлибирээн көстүүтэ (хол., сэбирдэх, былаах туһунан). ☉ Колыхание, волнение, трепет чего-л. на ветру (напр., о листьях, флаге)
[Тыал] Сэбирдэх тэлимин быыһынан Сипсийэн миэхэҕэ эппитэ. Күннүк Уурастыырап
Сиик түһэн, хадьымал сымнаата Сэбирдэх тэлимэ уоскуйда. П. Тобуруокап
Мин манна истибиппин Хатыҥнар нап-намыын Эйэҕэс тэлимнэрин. С. Дадаскинов
2. даҕ. суолт. Тэлибирии хамсыыр, оннук көстөр. ☉ Развевающийся, трепещущий (напр., о шёлковой ткани)
[Огдообо] кэппит маҥан былаачыйатын Тэлим солко былаатын Сундуугуттан хостоон көрөр. И. Гоголев
Бороҥ налбыр кулгаахтар Тэлим суорҕан саҕалар [сулон киэннэрэ]. С. Руфов