Якутские буквы:

Якутский → Якутский

саймаар

туохт.
1. фольк., поэт. Сырдыгынан, сылааһынан сылаанньый, сылаанньыйа наскый (хол., сааскы күн, сылаас туһунан). ☉ Ласкать, наполнять теплом, светом, пригревать, согревать (о весеннем солнце)
Чубуку, бүүчээн, кулааһай, Чочур мырааннарга чуоҕуһаннар, Сайын күөх уйгута, куйааһа Саймааран кэлэрин санааннар, Өрөһө-чөрөһө түстүлэр. Болот Боотур. Бу аата — Сахам сиригэр Саймаарда Сайаҕас бэйэлээх Сааскы сарсыарда. С. Данилов
Сааскы саймаарбыт салгыҥҥа тоҕо дьулуруйан үрдүктүк өрө хоройбут буруолар хоту диэки хоҥкуйан түспүт этилэр. Эрилик Эристиин
Бэҕэһээҥҥитээҕэр бүгүн быдан ордук сайыҥҥы күн, саймааран тахсан, Лоҥкууда толоонун туналыччы сырдатта. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Тугунан эмэ саатаан, аралдьыйан оҥоруохтааххын оҥорума; улдьаар. ☉ Стать рассеянным, невнимательным; отвлечься от главного
Миэхэ бэйэбин суохтаппакка, дьиэни-уоту, сүөһүнү-аһы дьаһайан көрдөрөр, ол-бу ахсын саймаарбат кэргэн наада. Софр. Данилов
[Эдэр оҕо] үөрэххэ барарын куруутун саныы сылдьыах тустаах, саймааран эҥин хаалбакка. У. Нуолур
[Уолбут] эбиэт кэнниттэн утуйар үгэстээҕэ. Саас буолан, саймааран утуйуон олох баҕарбат буолан хаалла. Багдарыын Сүлбэ
△ Күннээҕини умнан, атыҥҥа аралдьый (киһи санаатын туһунан). ☉ Переключиться на более приятное, отойти, уйти от повседневного (о мыслях)
Кини өйө-санаата кэнникинэн эбии саймааран барда. С. Никифоров
Долгун саҥарара буоллар Сэһэнньит да буолуо этэ. Санаа саймаарар, сүрэх ууллар Сэһэннэрин кэпсиэ этэ. И. Эртюков
ср. монг. жаймор ‘отклоняться, уклоняться в сторону’

аймаа-саймаа

туохт.
1. Үрэй, үрүө-тараа ыыт, үргүт. ☉ Разгонять, рассеивать, распугивать. Бөрө табаны аймаан-саймаан кэбиспит
2. Ыс-тох, харса суох ыскайдаа, матайдаа. ☉ Разбазаривать, проматывать (богатство, имущество). Элбэх үбү аймаан-саймаан кэбиспиттэр
3. Төттөрү-таары саамылаа, иһиттэн иһиккэ кут; элбэх иһити өрө-таҥнары тутан туһан. ☉ Переливать жидкость из сосуда в сосуд, перемешивать; пользоваться большим количеством сосудов
Сэттэ сири иһиттэн кымыһы имээнсимээн, аҕыс саар ыаҕастаах арыыны аймаан-саймаан …… кутан аҕалан айах туттулар. ПЭК ОНЛЯ II
Аҕыс иһит хайаҕын аймаан-саймаан арыылаабыт, астаабыт. ПЭК ОНЛЯ II

Якутский → Русский

аймаа-саймаа=

1) транжирить, проматывать; элбэх үбү аймаата-саймаата он промотал много денег; 2) пугать, вспугивать (скот, птиц, зверей); 3) приводить в беспорядок, смешивать, перепутывать.

Еще переводы:

саймаарт

саймаарт (Якутский → Якутский)

  1. саймаар диэнтэн дьаһ. туһ. Ол биир хонон, кэпсээн-ипсээн, ыллаан-туойан ааспыт Наай Батаарын кини өйүн өрүкүппүтэ, санаатын саймаардыбыта. Болот Боотур
  2. кэпс. Тугу эмэ улахан дуоһулаҥ оҥостон, аа-дьуо уһуннук оҥор. ☉ Заниматься чем-л. долго, с наслаждением, растягивать удовольствие
    Табыйыкаан Васята, буруолаабытынан чэйи иһэн саймаарда олорон, улахан киһилии кэпсээн барбыта. И. Сосин
саймаархайдык

саймаархайдык (Якутский → Якутский)

сыһ. Тартарыылаах туох эрэ ис санааҕа саймааран, саймаарбыт быһыынан. ☉ Рассеянно, невнимательно, думая о своём
Тоня саймаархайдык эппиэттээтэ: «Суох, баҕар, Виктор мин саныырбынааҕар ордук чиэһинэй киһи буолуо». Н. Островскай (тылб.)

туналыччы

туналыччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Маҥхайан, туртайан көстөр гына. ☉ Выделяясь ярко-белым цветом, отливая белизной
Аҕам …… муус маҥан халааты туналыччы кэтэн киирэн кэллэ. П. Аввакумов
Сайыҥҥы күн саймааран тахсан Лоҥкууда толооннорун туналыччы сырдатта. М. Доҕордуурап
Аада …… пуударанан сирэйин туналыччы туртатыммыт. В. Протодьяконов

кэдэриччи

кэдэриччи (Якутский → Якутский)

сыһ. Ис диэки иэҕиллэн, өҕүллэн киирбиттии (хамсаныы чуолкайдык, ыраастык оҥоһулларын бэлиэтиир). ☉ Выгнув спину, откинув голову назад, резко изогнувшись
Браунинг хатан тыаһа сайыҥҥы саймаарбыт салгыны дьөлө тигэн ыларын кытта харабыл, кэдэриччи таттарбытынан, сиргэ сууллан түстэ. Эрилик Эристиин
[Чубуку] кэдэриччи иэҕиллибит кыраһыабай муостара былыргы боотур иэмэхтии тардыбыт ох саатын чаачарын санаталлар. И. Гоголев
Салгыны сытырҕалыы-сытырҕалыы [Чучунаа] кэдэриччи таттарбахтаата. «ХС». Тэҥн. кэдэччи

үлүмнээ

үлүмнээ (Якутский → Якутский)

туохт. Элбэх, өлгөм буолан көһүн. ☉ Быть, казаться многочисленным, обильным
Саҕаҕы киэптээбит алааспар киирэммин Саймаарар салгынын мин сайа тыынабын Ыҥырыа лүҥкүнүүр саҥатын сэргиибин, Үлүмнүүр үөр лыаҕы үргүтэ сырсабын. М. Ефимов
Чыычаах ыллыыр, өтөн үөтэр, кэҕэ этэр... Халлаан күөх тииҥ уорҕатынан көөчүктүүр... Кылыгырыы-тылыгырыы сыркы тэбэр... Халдьыа ото, өрө үтэн, үлүмнүүр... В. Миронов
Ууну сэмсээн үөр балык Суһумнуурун көрүөхпүт, Үрүҥ көмүс хатырык Үлүмнүүрүн сөҕүөхпүт. Н. Курилов

амньыраа

амньыраа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кэхтэн, кырдьан, ыалдьан чэбдик көрүҥҥүн сүтэр (үксүгэр аат туохт. ф-гар быһаарыы курдук тут-лар). ☉ Быть, стать болезненным, дряблым (от старости, болезни — обычно употр. в ф. прич.- определения)
Одон оҕонньор үөлээннээҕин амньыраабыт, туораттан киһи аһыныах бүттүүн чарчыстыбыт дьүһүнүн көрөн уйадыйан ылла. Н. Лугинов
Ньалҕаарыччы бириэйдэммит, амньыраабыт тириилээх сирэйдээх, энньэйбит уостаах, ииммит-хаппыт полковник Любканы кытта кэккэлэһэ олорон иһэр. А. Фадеев (тылб.)
Охоноон кинини [Дуомунаны] чинчийэ көрбөхөлөөтө: муостан кыһыллыбыт курдук сирэйдээҕэ амньыраабыт. Л. Попов
△ Олох араас моһоллоруттан күүс-уох, доруобуйа өттүнэн мөлтөө. ☉ Ослабевать от невзгод, трудностей жизни
Бар дьон олоҕодьаһаҕа амньыраата [сэрии ыарыттан, кураантан]. Кыра дьон барахсаттар хоргуйан, дьаарыйан эрэллэр. М. Доҕордуурап
Алта-сэттэ сыл наар сэрии усулуобуйатыгар сылдьан кини чэгиэн доруобуйата амньыраабыта. П. Филиппов
Алдьархайга амньыраабатах Айыы оҕото буола түстэ, Охсуһууга бохтооботох Орто дойду оҕото буола түстэ. П. Ядрихинскай
2. Ыар санааҕа ыллар, саймаар. ☉ Быть грустным, печальным, быть в подавленном настроении
Аналлаах дьоллорун Алҕас түһэн, Атырдьах маһыныы Антах муммут Аймах хаан аҕастарым Амньыраабыт санааларын Аралдьытар буоларыҥ. С. Васильев
Чаҕылхай күн, чэгиэн салгын үөрдүөхтээҕэр, төттөрүтүн, амньыраабыт, айгыраабыт санааны ордук тоһоҕолоон чорботорго дылы. Н. Лугинов

саймаархай

саймаархай (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. поэт. Сырдыгынан, сылааһынан сылаанньытар; сымнаҕас, чуумпу (хол., сайыҥҥы күн туһунан). ☉ Согревающий, ласкающий теплом и светом; безветренный, тихий (напр., о весеннем дне)
Көп сирэм сибэкки быыһыттан Күөрэгэй күөрэйэн хоһуйда, Саймаархай сайаҕас салгынтан Сааскыны уруйдуу тоһуйда. Күннүк Уурастыырап
Улам-улам сайыҥҥы саймаархай күннэр бүтэннэр, халлаан тымныйан, оту-маһы хамсатар суугунас тыаллаах күннэр буолбуттара. «ХС»
2. Киэҥ-дэлэй мэндээркэй, чуумпу. ☉ Растекающийся спокойной, тихой гладью (напр., о водной поверхности)
Модун мотуор …… баала, өрүс саймаархай иэнин тоҕута солоон, теплоход кутуругуттан тэйиччи үллэ-дэбилийэ истэ. Амма Аччыгыйа
Курулас кумахтаах хааларын Куулата эмпэрэ бүүрүктээх, Сайбайа кыыс оҕо хаамарын Санатар саймаархай сүүрүктээх. С. Тимофеев
3. Туох эрэ үчүгэйи күүтэр, инники кэлэрин үчүгэйинэн эрэ ыралыыр (хол., киһи санаатын туһунан). ☉ Предвкушающий, ожидающий что-л. приятное, светлое, радостное. Саха урааҥхай доҕотторум, Саламталаах санаалаах Сайаҕас ыччаппыт [С.А
Новгородов] Салыйда диэҥҥит, Салайбыт суолун Самнаран кэбиһимэҥ; Саймаархай санааҕытынан сайдар гына Салайан көрүҥ. А. Софронов
Тыраахтар сиҥнэрбит кырдала Быйаҥын киһиэхэ бэлэхтиир. Ол бэлэх арыылыы саһархай, Ол бэлэх сүөгэйдии мөлбөөркөй. Сайыҥҥы санаа да саймаархай, Үүтэ да, төрүөҕэ да төрөлкөй. Н. Босиков
4. Киһи иһигэр туохха эрэ улаханнык тартаран санаата саймаарарын, аралдьытарын көрдөрөр, этэр эбэтэр киһи санаатын оннук саймаардар. ☉ Рассеянный, отрешённый, отсутствующий (напр., о взгляде); грустный, навевающий тоску (напр., о песне)
Түргэн битиилээх уонна саймаархай холку ырыалар суксуруһа ылланаллар. Амма Аччыгыйа
Кини санаарҕаабыт саймаархай харахтарынан төһө да эйигин уун-утары көрөр курдук буоллар, дьиҥэ, эйигин көрөрө дуу, суоҕа дуу? Ч. Айтматов (тылб.)

салҕан

салҕан (Якутский → Якутский)

  1. салҕаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Сатаммыт сап саҕаттан салҕанар (өс ном.). Сээкэйи иэс-күүс салҕанан кэрэдэхтээн сии сытаҥҥын оҕобун уолгар кырбатаҕын. Амма Аччыгыйа
    Хас оскуола, интэринээт дьиэтигэр иккилии-үстүү кылаас салҕанна. С. Васильев
    Саймаарар саас үлэттэн үлэнэн салҕанан күүдэпчилэнэн истэ. М. Доҕордуурап
  2. Ордук үрдээри, үөһэ тиийээри туох эмэ үрдүгэр таҕыс. ☉ Вставать на что-л., чтобы стать выше, достать высоко. Олоппоско салҕан
    □ Хараҥа муннукка Харбыалаһан тиийэн, Таҥаска, дьааһыкка салҕанан Таҥара иннигэр Көмүстээх чүмэчини Күндээриччи уматта. С. Васильев
    Аттар көҕүстэрин онтон ыла кирилиэһинэн салҕана сылдьан сууйар буолтум. «ХС»
    ♦ Быста-быста салҕан — үгүс муҥур кыһалҕаны, мүччүргэни төлө түһэн тиийэн кэл, киһи буол. ☉ Выжить, преодолев серьёзные испытания и лишения
    Аны биирдэ дьүһүн кубулунан, Быста-быста салҕанан, Тимирэ-тимирэ күөрэйэн, Өлө-өлө тиллэн көрүөҕүҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Болот Уордаах Дьэкиимҥэ дьиэ кулута буолан бэрт өр олордо. Ол тухары кини хас төгүл өлө-өлө тиллибитин, быста-быста салҕаммытын бэйэтэ да билбэт. Н. Заболоцкай
сайгыччы

сайгыччы (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс.
1. Киэҥник мэндээрийэн, мэндээриччи (уһун — хол., өрүс). ☉ Плавно, размеренно (течь — напр., о реке)
[Амма өрүс] бобо ылан буойа-хаайа сыппыт дьаптал мууһун дьэ хоҥнорон, саймаара-туймаара, сайгыччы уста сытта. С. Федотов
2. Дьалкыччы, дьалкылдьыччы хамсанан (бар, кэл). ☉ Широко, размашисто (шагать, ходить)
Кылгас-кылгастык кичэриһэ тыынан, сайгыччы хааман, диктор Михаил Белолюбскай киирэн кэлэр. С. Данилов
Саадьаҕай оҕус, Сайгыччы соҕус айаннаан иһиий, Алааспар тиэрдиий! П. Тобуруокап
Икки илиилэригэр сылаас үүттээх биэдэрэлэри буруолаппытынан сайгыччы көтөҕөн, ыанньыксыттар титииктэн тахсаллар. ВМП УСС
△ Адаарыччы, адаарыччы тардыалаан (суруй). ☉ Размашисто, размашистым почерком (писать)
[Масленников] Нехлюдовка хаайыыга олорор мещанка Маслованы кытта түрмэ хонтуоратыгар көрсөрүгэр көҥүллүүбүн, …… диэн баран сайгыччы илии баттаан кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)
△ Налыччы көмнөхтөөн (хаар түһэрин этэргэ). ☉ Неторопливо, размеренно (падать — о снеге)
Суруйарбын тохтотон, хараҥа ойуурга кыһайан, хаар хайдах сайгыччы түһэрин оҕолуу кыҥастастым. Н. Габышев
3. Киэҥник эргитэн, көҥүллүк-холкутук (саҥар, эт). ☉ Обстоятельно, степенно (напр., обдумывать что-л., рассказывать о чём-л.)
Баһыкка, үгүс күндьыл устатыгар сүрэҕэр сөҥөрдөн сылдьыбыт санааларын уу чуумпуга, ыксаабакка, тиэтэйбэккэ сайгыччы санаан, хайдах эрэ чэпчии быһыытыйда. Софр. Данилов
Биһиги кириитикэбит, кыраҕа кыһаммакка, санааны киэҥ дуолга көҥүл уста сылдьан сайгыччы этэргэ бэрдин ордорон, ордук проза бөдөҥ айымньыларын куду харбыыр. П. Аввакумов

сайгыт

сайгыт (Якутский → Якутский)

  1. сайгый 3 диэнтэн дьаһ. туһ. Ардах кэнниттэн Арылхай маҥан күн, Сандаарыччы көрөн, Саймаархай сөрүүн салгыны Сайгытан барар, Синньэ күөх бырааны Сэргэхситэн биэрэр. С. Васильев. Сайаҕас сайыны Сайгыта туойаҕын, Санньыйбыт санааны саймаарда ыллыыгын. «ХС»
    2
    сайгый диэн курдук. Сайылык барахсан мэччирэҥэ нэлээрэн, күөлэ күндээрэн, тыата унааран, салгына сайгытан, эчи, үчүгэйин! П. Аввакумов
    Күндүтүөн сылаас чэй итиитэ Мин хааммар сайгытан киириитэ. В. Башарин
    [Аҕабыыт] Сэлээппэтин устан Кириэстэнэн сайгытар. Н. Некрасов (тылб.)
  2. Тугу эмэ ирэн-хорон уһуннук, тахсыылаахтык оҥор. ☉ Делать или исполнять что-л. размеренно, плавно, с чувством, увлечённо
    Бүөтүр Эбэ үрэҕэр от охсон сайгыта турар. П. Аввакумов
    Михаил Прокопьевич бэйэтин Тааттатын оһуохайын этэн сайгыппыта. И. Бочкарёв
    Онтон Туйаарыма аарыйатын Егорова толорон сайгытар. И. Эртюков
    [Дьиэлээх] Аны наҕыл тылынан Аргыый кэпсээн сайгытта, Ис-иһиттэн ылынан Иэйэн-куойан манньытта. А. Бродников
  3. поэт. Киһи санаатын манньыт, дуоһут. ☉ Доставлять удовольствие. Эн туойар тойугуҥ кутуллар хоһооно Сайаҕас санааны сааскылыы сайгытар. Күннүк Уурастыырап. Самнан биэрбэт Сахам тустууктара, Саргыбытын кэҥэтэн, Сайаҕас сүрэхпитин Сайгытан иһиҥ. Н. Босиков
    Саамал кымыс сайгыттын санаалары, көөнньүү кымыс көнньүөртүн көҕүстэри! Т. Сметанин