саҥардыыҥҥы диэн курдук
Кумахха улахан тайах саҥардыытааҕы суола олорон хаалбыт. Т. Сметанин

логлоһуй диэнтэн дьаһ
туһ. Саҥардыыҥҥыта Лена эбэ, күр муус тарын көҥүрүтэ сынньан, тус хоту логлоһута утаарбыта. И. Федосеев

көҥүрү диэнтэн хат.- күүһүр
Үллүктэнэн сыппыт хаар көҥүрүтэ ууллан, күрүлүү-харылыы уһунна. А. Федоров. Саҥардыыҥҥыта Лена эбэ кур муустарын көҥүрүтэ сынньан, тус хоту логлоһута утаарбыта, халаанын уутун халыһыта сүүрдүбүтэ. И. Федосеев

кэс I диэнтэн х-ччы аата
Бу саҥардыыҥҥыта оҕо дьиэтин биир саамай суостаах бэрээдэги кэһээччитэ этэ диэн хайдах да сэрэйбэт. Н. Заболоцкай
Арыгыһыттары, үлэ дьиссипилиинэтин, уопсастыбаннай бэрээдэги, сокуону кэһээччилэри аһынымыахха. ДьИэБ

I
салаа I 1, 2 диэнтэн бэй
туһ. Киһи кэтэҕин саламмат (өс ном.). Түөрт атахтаахтар баастарын тылларынан саланан оһоруналлар. СТП АаТ
II
кэпс., көр салайын
Саҥардыыҥҥыта бэйэлэрин да бастарын сатаан саламмат тойооскулар этилэр. Н. Лугинов

дьүһ. туохт.
1. Суон, кэтит атахтаргынан туора-маары үктээн мөдөөннүк сыҕарый. ☉ Делать медленные неровные шаги, будучи толстоногим
Саҥардыыҥҥыта эһэ сылдьыбыт эбит. Бу төттөрү-таары бадаалаабыт, сыппатах, торҕоннообут күтүр буоллаҕа. Суорун Омоллоон
2. көсп., кэпс. Бөдөҥ буукубаларынан туора-маары суруйан адаарыт (үксүгэр кыра үөрэхтээх киһи туһунан). ☉ Писать размашисто большими буквами (обычно о малограмотном человеке)
«Суох, маннык сылдьар табыллыбат»,– дии санаата Даша уонна тэтэрээт илииһин сулбу тардан ылан суруйан бадаалаата. М. Попов

аат., поэт.
1. Туох эмэ (хол., чаҕылҕан, этиҥ) охсор, силлиэрэр тыаһа-ууһа; бачыгырас сааллар тыас. ☉ Сильный, раскатистый грохот (об ударе молнии, громе)
Уордаах этиҥ Оройбор бачыгырыыра, Чаҕылҕан дапсыыра Чабырҕайбар чаҕылыйара. Урсун. Мин санньыарбын бэл сүллэр этиҥнэр Дапсыырдара да үрэйбэтэҕэ. М. Ефимов
Уоттаах сата дапсыырдаах Уордаах буурҕа ытыллар. А. Бэрияк
△ Туох эмэ ыарахан, лүһүгүрэс тыаһа-ууһа, сааллыыта (сэрии сэбин туһунан). ☉ Сильный отрывистый звук, грохот, треск (о залпе тяжелой артиллерии, выстреле боевого орудия)
Снаряд, граната дапсыыра - Сааллар налыы хотоолго, хаалыы-быстыы ыһыыта. Софр. Данилов
Саҥардыыҥҥыта Кыһыл Аармыйа Киев куораттан фашистары уот дапсыырынан утаарбытын кэпсээтэ үөрэхтээх дьахтар. Амма Аччыгыйа

аат., эргэр.
1. Ыраах сиргэ таһаҕаһы атынан таһар, тиэрдэн биэрэр киһи. ☉ Тот, кто занят перевозкой грузов на лошадях, возчик
Тайҕа таһаҕасчытын үлэтэ кытаанах үлэ. Амма Аччыгыйа
Саҥардыыҥҥыта куораттан Сабардам таһаҕасчыттара тахсыбыттара. Болот Боотур
Кини онно «Дальстрой» диэн НКВД дьулаан сурахтаах тэрилтэтигэр биир кэмҥэ таһаҕасчытынан сылдьыбыта. «ХС»
2. Ыарахан таһаҕаһы таһарга аналлаах, онно үөрүйэх ат. ☉ Ломовая лошадь, тяжеловоз
Мин ити атахтарынан быстыбыт сүөһүлэри, төһө да таһаҕасчыт буолбуттарын иһин, соччо ахсарбаппын ээ. Эрилик Эристиин
Таһаҕасчыт, сүүрүк, сэлиик, дьоруо боруоданы тэнитиэххэ. С. Васильев
Холкуос Хонойор диэн таһаҕасчыт атын олус хайгыыр. ЗМТ ЫаЫКК

туохт. Ыраахтан киһини ыҥыран биитэр тугу эмэ этэн хаһыытаа, үөгүлээ. ☉ Громко, протяжно кричать или звать кого-л. издали
Ылдьаана ойуур саҕатын кэрийэ сылдьан ыҥыра, ыһыытыы сатыыр. Н. Якутскай
Бай, иннигэр ыгылыйбыт куолаһынан киһи ыһыытыыр. И. Гоголев
Ыһыытаан, буойан көрөллөр да, оҕолор истибэттэр, эбии тэбиэһирэн айдааннара үксүүр. КК
◊ Үрэх (үрүйэ) ыһыытыыр баһа көр бас II
Дьарҕаалаах бөһүөлэгэ Индигир үрэх ыһыытыыр баһын диэки турара. И. Федосеев
Лааҕырдара үрэх ыһыытыыр баһыгар, саҥардыыҥҥыта аҕай хараҕын далыттан сүппүт үрдүк хайа тэллэҕэр баар. Тумарча
Үрүйэ ыһыытыыр баһынааҕы хатыҥ былаастаах талах ойуур имириир тыыннааҕы мэлдьэспиттии иһийбит. «Кыым»

аат.
1. Кылтан эбэтэр хоппуруонтан тэҥ харахтардаах гына баайыллыбыт балыктыыр тэрил. ☉ Рыболовная сеть
Сотору төннүөхпүт дии санаан илиммин күөл арыытыгар куурда ыйаан таҕыстым. Амма Аччыгыйа
Кумаар арыый хаптайбытын кэннэ илимнэрин бэрийдэ, иирсибиттэрин араарда. Софр. Данилов
Күөгүлүөх иннинэ биһиги көҥүһү туора тардыллыбыт илими көрөн, хас да дьарҕааны ылабыт. Н. Заболоцкай
2. көсп. Киһи кыайан төлөрүйбэт туга эмэ. ☉ То, что всецело подчиняет себе, опутывает человека, сеть
Иҥсэлээх тойот илимэр иҥнэн Иинэҕэс мастыы Эриллэ хатан, Имиллэ үүнэн Испитим баара. Эллэй
Баттал илимэр иҥнэммит, Иэскэ-күүскэ киирэрбит, Иҥиир тараһа буоларбыт. С. Васильев
[Маша] уп-уһун суһуоҕу сыыйбахтыыр быыкайкаан илиилээх бэйэтэ тоҕо эрэ кинини кытта бииргэ бу муҥ илимэр иҥнэн, кини эмиэ өрө мөҕөр курдук. А. Сыромятникова
♦ Илимэр иҥин көр иҥин
◊ Илим баайааччы - кылынан, хоппуруонунан баайан илим оҥорор киһи. ☉ Вязальщик сетей. Биһиэхэ биир илим баайааччы наада. Илими уһуннарыы балык. - илими икки өттүттэн бэчимэтиттэн тутан сүүрүк хоту уһуннарыы. ☉ Поддерживая сеть с двух сторон за бечеву, тянуть ее вдоль реки навстречу идущей против течения рыбе. Балыктааһын биир көрүҥэ - илими уһуннарыы. Илим собото - үс саастаах собо. ☉ Карась по третьему году
Бу - оҥкучах алаас этэ. Саҥардыыҥҥыта үрэх уутун куттаран күөл оҥорбуттара. Үс сыллааҕыта собо үөскэппиттэрэ, быйыл илим соботун ыларбыт буолуо. «Кыым». Тэҥн. илим тэрээгэ. Илим тэрээгэ - орто собо. ☉ Карась средней величины
Кытыыга таһааран тылбыытын төлө тардарын кытта, сүүрбэччэ илим тэрээгэ уонна хас даҕаны биирдии харыстаах ыыс араҕас хатарыктаах соболор сиргэ иэннэринэн таһылыннылар. Болот Боотур
Манна баара биһигини тахсыахтара диэн уурбут сааскы кустара, ыамыгар бултаммыт илим тэрээгэ, биһиги кэһиибит. Далан. Тэҥн. илим собото. Илим хараҕа балык. - илимҥэ балык киирэн иҥнэр хайаҕаһа. ☉ Ячея рыболовной сети
Иилээх-саҕалаах Ийэ дойдум, Илим хараҕын тиирэ тарпыт курдук, Иримдьирим көһүннэ. Саха фольк. Бу киэҥ толооннор күөгэҥнэс кута бадарааннарын илим хараҕын курдук хорон үчүгэй оту ыһар буоллар, атын уйгу-быйаҥ ходһалар тахсыа этилэр. Күндэ
Илим хараҕын быыһынан тыкпыт күн уотугар икки саннылара, түөһэ көмүс өҥүнэн күлүмүрдүүллэриттэн көрдөххө улахан соҕус тойон быһыылаах. Т. Сметанин. Тэрээк илим балык. - собоҕо аналлаах орто харахтаах илим. ☉ Сеть для ловли карасей с ячеями среднего размера
Сэттэ уон тэрээк илиммэр Тэрэкэнэ быччыыккын Тиһэ баттаан кулу ини! Саха нар. ыр. II
тюрк. йылым, йилим