Якутские буквы:

Якутский → Русский

сырылас

трескучий; сырылас тымныы трескучий мороз; ср. сырдырҕас .

Якутский → Якутский

сырылас

I
сырылаа I диэнтэн холб. туһ. Элбэх ат туйаҕын тыаһа кучугуруур, сыарҕалар сырылаһаллар. Амма Аччыгыйа
Эйигинэ суох Сыыдам наарталар Сыыйылла сырыласпаттар. П. Тобуруокап
Үрэх сүүрдэр, сотору буолаат, кынаттар тыастара сырыластылар, суугунастылар, быһа охсон аастылар. «ХС»
II
даҕ. Быстыбакка биир кэм «сырр» гынар тыастаах. ☉ Шипящий; трескучий; знойный
Санаабар, аамдаам ахсынньы Сырылас тыына сыһыйбыта. Р. Баҕатаайыскай
Сырылас куйаас да сатыылаатын, Сылдьыам атах сыгынньаҕын! С. Тарасов
Кынат тыаһа сырылас. «ХС»

Еще переводы:

сырдырҕас

сырдырҕас (Якутский → Русский)

образн. трескучий; сырдырҕас тымныы трескучий мороз; ср. сырылас.

соркуой

соркуой (Якутский → Якутский)

аат. Хортуосканы кытта ыһаарыламмыт эт. ☉ Жареная картошка с мясом
Сабыылаах иһиттэн соркуой тыына бургучуйара. Р. Баҕатаайыскай
Оһох үрдүгэр кыра чугуун хобордооххо эт соркуойа буһан сып-сырылас. БИ СТ
русск. жаркое

лачырҕас

лачырҕас (Якутский → Якутский)

I
лачырҕаа диэнтэн холб. туһ. Табалар эҥээннэрэ лачырҕастылар
II
даҕ. Лачырҕаан тыаһыыр, арыттаан «лачыр-лачыр» тыастаах. ☉ Издающий мерные трещащие или щёлкающие звуки (напр., о шпорцах оленя при тихом шаге)
Лачырҕас тыас.  Табакам тыынара бурҕаҥнас, Та б а к а м такыма такыҥнас, Табакам эҥээнэ лачырҕас, Табакам туркута сырылас. П. Тобуруокап
Мичээрдиир эдэр имнэргэ Мин сүрэҕим өрүү чугас, Булчут үҥкүүтүн тэбэргэ Билигин да быччыҥ лачырҕас. П. Ламутскай (тылб.)

маатырҕаа

маатырҕаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. «Маат-маат» диэн саҥар (кус, хол., көҕөн туһунан). ☉ Крякать (об утке)
Көхсүбэр көймөстүбүт санааларбын үргүтэн, адьас чугас чөркөй чуруктаабыта, ыраах көҕөн кэһиэхтээхтик маатырҕаабыта. Далан
Көҕөн кус маатыргыыр Күөл хойуу отугар, Тү ү н о ргууй ча лы мныыр Кур дулҕа уутугар. П. Тобуруокап
Кы нат тыаһа сып-сырылас, хааст а р х о ҥ к у н а һ а л л а р , кустар маатыргыыллар. «ХС»

быыгынас

быыгынас (Якутский → Якутский)

I
быыгынаа диэнтэн холб. туһ. Бадараан буолбут суолу дэлби ньыҕайан, хаспах оҥортоон тыраахтардар, массыыналар быыгынаһаллара, сыыгынаһаллара. Далан
Ахтыбыт санааҕа сулустарым атын үлүгэр сонун уоттарынан быыгынаспыт, сабыс-саҥа дуйданан, өҥнөнөн тахсан турар курдук буолаллар. Н. Заболоцкай
Халлааҥҥа быыгынаспыт үөр сулустар урукку турар сирдэриттэн улам халбарыйан биэрэн истилэр. В. Яковлев
II
даҕ. Биир күдьүс оргууй дыыгыныыр тыастаах. ☉ Ровно и тихо гудящий
Куйаас күммүт сырылас, Кумаар-бырдах быыгынас Үлэ-хамнас үлүмнэс, Үгүс хотуур күлүмнэс. Күннүк Уурастыырап
Кулгааҕын тыаһа Куугунас буолла, Быыра ох курдук Быыгынас буолла. П. Ойуунускай
Бырдах быыгынас, Күүгэс күүгүнэс, Сахсырҕалар Сааҕынаһаллар. Ф. Софронов

сүүрүктээх

сүүрүктээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сүүрдэр, сүүрүгүрэр, биир сиргэ турбат. ☉ Проточный, текучий, не стоячий
Уолгутун буоллаҕына ый отут хонугун тухары сүүрүктээх ууга оҕустарыҥ, үөн-көйүүр этин-хаанын быртаҕын-былаҕайын эмнин. Саха фольк. Онтон Лоҥкуудаҕа буоллаҕына манан холоотоххо — байҕал, сүүрүктээх уунан сыл аайы сайҕана туруо. М. Доҕордуурап
Сырылас куйааска, Сүүрүктээх үрэххэ Сайылыктан өрүү Сырсабыт сөтүөлүү. П. Дмитриев
2. Уутун түргэнник сүүрдэр, түргэнник сүүрүгүрэр. ☉ Имеющий быстрое течение, с быстрым течением. Альпа хайаларын тэллэхтэринэн кыракый гынан баран, түргэн сүүрүктээх таас үрэх устар. С. Тарасов. Анныбар холуон сүүрүктээх өрүс будулуйа устар. П. Аввакумов
Көрөбүн таас хайа уһугар Күн саҥа күөрэйэн эрэрин, Өлүөнэм сүүрүктээх уутугар Илиҥҥи сардаҥа түһэрин. И. Эртюков

утуктаа

утуктаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ууҥ кэлэн утуйуоххун баҕар; хараҕыҥ сабыллан, тоҥхоҥнуу олор. ☉ Хотеть спать, дремать; клевать носом
Сорохтор …… төбөлөрүн өйөөн утуктаан куоҕалдьыһа олороллор, сорохтор оргууй кэпсэтэллэр. Амма Аччыгыйа
Сэмэнчик, тото балык сиэт, сылайбыта бэрт буолан, утуктаан барар. Н. Якутскай
Маппый оҕонньор …… сонун быарыгар туттан олорон, утуктаан хоҥкулдьуйар. Эрилик Эристиин
Дэлби сылайбыт кыыс муннук остуол таһыгар утуктуу олордо. Н. Павлов
2. көсп. Тыаһа-ууһа суох буол, чуумпур, иһий. ☉ Затихать, замирать
Уйгуурбат уу чуумпу хоонньугар Дьокуускай утуктуу бигэнэр, Барык түүн суорҕаннаан үллүйэр, Аһаҕас түннүгү уҥуордаан, Нап-наҕыл, сөп-сөрүүн тыал биллэр. Күннүк Уурастыырап
Эрбии сырылас тыаһа, дьон күлэр-үөрэр саҥата түмсэн, утуктуу сыппыт Лоҥкууданы уйгуурта. М. Доҕордуурап

кумаар

кумаар (Якутский → Якутский)

бырдах диэн курдук
Кугас кумаар. Ыам кумаара. — Куйаас күммүт сырылас, Кумаар, бырдах быыгынас. Күннүк Уурастыырап
Тиэргэҥҥэ түптэ тула ынахтар кумаартан куотан үмүөрүһэн тураллара. И. Данилов
Сайын туундараҕа араас үөн-көйүүр: кумаар, оҥоойу, бүгүлэх наһаа хойуутук түһэр. Салгыҥҥа Хара былыт буолан көтөллөр. КЗА АҮө
♦ Кумаар да сиэбитигэр (ытырбытыгар) холообот — улахаҥҥа уурбат, аахайбат. ☉ соотв. и в ус (себе) не дует
Икки саалаах кииртим. Биир куһаҕан булгу тутуунан үс төгүл ыттым даҕаны кумаар да сиэбитигэр холообото. Багдарыын Сүлбэ
«Эн миигин холкуостан тахсарга үүрбүтүҥ-тэппитиҥ», — диэн көрбүтүн, биирдэрэ кумаар да сиэбитигэр холуммата. «ХС». Тэҥн. кумаардаан (кымаардаан) <да> көрбөт
◊ Бэс кумаара (бырдаҕа) көр бырдах
Иҥсэлээх бэс кумаара былыттыы саба түһэриттэн да кыһаллыбат. И. Гоголев
Ыам кумаара — ыам бырдаҕа диэн курдук (көр бырдах). Маҥнайгы ыам кумаара дыыгыныы көймөһүннэ. Л. Попов. Ыам кумаарын курдук үгүс дьон кэлэн-баран, үлэлээн-хамсаан ирбинньиктэһэ сылдьаллар... А. Федоров

уурас

уурас (Якутский → Якутский)

I
уураа диэнтэн холб. туһ. Оботуран туран Уураһан чупчурустулар, Сытыырхайан туран Сыллаһан сырыластылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эдэр дьон, таптаһар дьон тоҕо уураспат, тоҕо сылласпат буолуохтарай? П. Ойуунускай
Кыыс уолу хонноҕун анныттан, уол кыыһы моонньуттан кууһан, сыһыары тардыһан, бэйэ-бэйэлэригэр умсугуйсан уһуннук уурастылар. Суорун Омоллоон
II
даҕ. Таһаҕаһы аанньа тарпат, тохтоон, чугуруҥнаан ылар эбэтэр букатын туран хаалар идэлээх (үксүгэр ат туһунан). ☉ Упрямый, плохо управляемый, уросливый, способный артачиться (обычно о лошади)
Ат кырбаннаҕына куһаҕан майгылаах, уурас буолар. Далан
Моойторук уураһа бэрт, син балайда барбахтаан иһэн, сытан кэбиһэр да тиэрэ түһэн түөрт атаҕын өрүтэ тыраадыҥнатар. Амма Аччыгыйа
Ити эн талбыт сылгыҥ уурас уонна сиргэмсэх, сүгүн айанныа суоҕа, хата бу сырдык көҕөччөр соноҕоһу ыл. И. Никифоров
Уурас ат диэн таһаҕаһы кыайбакка кэннинэн тэйэр, өһөс аты ааттыыллар. ФЕВ КК

чугуун

чугуун (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Болгуотуттан уһаарыллыбыт, таптайыллымтыата ыстааллааҕар кэбирэх, хатан тимир. ☉ Выплавленное из руды железо, чугун
    [Слепцов] сиэбиттэн элэйбит чугуун хаппахтаах үрүҥ көмүс сыаптаах улахан чаһытын ылан көрөр. Н. Габышев
    Хара металл диэн тимир уонна кини холбоһуктара: чугуун, ыстаал. СМН АҮө
    Элэктэриичэскэй оһоххо чугууну ууллараллар уонна онно саамай көннөрү кыра углероднай ыстаал көөбүлүн эбэн баран, булкуйан биэрэллэр. ДьДьДь
  3. Оннук тимиртэн оҥоһуллубут күөс буһарар иһит. ☉ Чугунный котёл, чугун, чугунок
    Остуолга кэлэн, тэриэлкэ сабыылаах чугууну арыйан, өҥөйөн көрдө. А. Сыромятникова
    Сиэнэ Юра уол оһоххо турар чугуун диэки кылап гына көрөн кэбиһэр. А. Фёдоров
    [Давыдов] чугуунтан куруусканан уу сомсон ылан иһэн кэбистэ. М. Шолохов (тылб.)
  4. даҕ. суолт. Чугуунтан оҥоһуллубут (хол., иһит). ☉ Чугунный (напр., о посуде)
    Аана аһыллан турар томороон чугуун оһох утары кытыаста тоһуйда. Амма Аччыгыйа
    Чоҕунан итийэр чугуун өтүүк, бүгүн киэһэ баҕас, икки дьиэнэн таскайданан, туттулла түстэ быһыылаах. С. Маисов
    Оһох үрдүгэр кыра чугуун хобордооххо эт соркуойа буһан сып-сырылас. БИ СТ
    ср. уйг. чөгүн ‘чугунный кувшин’, русск. чугун