сэмэлээ диэнтэн хай
аата. Сэмэлээһиммит, мөҕүүбүт итинэн бүттэҕэ. Урут, өлүөр даҕаны эрдэҕинэ, итинтэн оччо үөмтэлээбэт буолара. В. Яковлев
Кыыс ити сэмэлээһинтэн кыбыһынна, сирэйэ кытаран хаалла. С. Окоёмов
Куолас үгүс өттө Кокориновка туох да сэмэлээһини оҥорбокко эттэ. А. Фёдоров

туохт., үрд. Олус уһуннук уонна ыраах сындалҕаннаах айаҥҥа сырыт. ☉ Совершать дальнюю, изнурительную и продолжительную поездку, долго путешествовать
Ый ордуга биэс хонук устата быыстала суох айаннаан-сэмэлээн, Москваҕа кини дьэ тиийэн кэллэ эбээт! Амма Аччыгыйа

туохт. Буруйга-сэмэҕэ тарт, буруйга-сэмэҕэ түбэһиннэр. ☉ Порицать, привлекать к ответственности
Уоруккун уоттааннар, Утары турбуккар, Буулаҕа бурсуйдар буруйдаан-сэмэлээн, Үөн курдук өлөртөөн, Үөрбэҕэ үөллүлэр. П. Ойуунускай
Аҕабыыт киҥэ-наара ордук холлон, буруйдуура-сэмэлиирэ ордук күүһүрэн иһэр. Ол аайы оҕолор киниэхэ өстөнөллөрө эмиэ күүһүрэн иһэр. Амма Аччыгыйа

туохт. Кими эмэ туох эмэ сыыһаны оҥордуҥ, сөбө суох быһыыланныҥ диэн саҥар эбэтэр оннук санаа. ☉ Порицать, осуждать кого-л. за что-л., делать замечание
Учуутал тахсан Микиитэни кыратык сэмэлээн киирдэ. Амма Аччыгыйа
«Ыаспайдаан түһэҥҥит, эмээхситтээр. Киирбит киһини сүгүн сырытыннарыаххыт суох», — Катя эмээхситтэри сэмэлиир. Далан
Манна Суонньа кыыс бостууктуур. Хата чугас халтаҥнаабыт сиргэ илдьэн кирдэрэр үһү. Ону ааспыт мунньахха сэмэлээбиттэригэр, этиһэн хапса сылдьар. М. Доҕордуурап

порицать, осуждать кого-что-л.; кини куһаҕан быһыытын кытаанахтык сэмэлээтилэр его недостойное поведение строго осудили.

v. to reproach