прям., перен. туман; сарсыардааҥы туман утренний туман; туман түспүт пал туман; туман көппүт туман рассеялся; төбөм иһэ туман в голове у меня туман.

м. туман, күдэн, күдэрик; # напустить туману бутуй, муннар.

аат. Дьэҥкирэ суох салгын халҕаһата; туох эмэ күдэнэ, чаана. ☉ Непрозрачный воздух, туман; пар, чад от чего-л.
Оһоххо өрбүт чаанньыктара оргуйан, үрүҥ туманынан өрө бургучуйда. А. Софронов
Бүгүн таһырдьа арыый сылыйан, тумана аҕыйаан, кэм арыый дьэҥкэрдэ. Н. Лугинов
Сайын киэһэ туман түһэр буоллаҕына, өтөрүнэн ардаабат. СТ С
♦ Туман буол (буолан көт) — сиик буолан (курдук) симэлий диэн курдук (көр сиик I)
Дьүкээбил чугаһаан кэллэҕинэ, [Дьыл оҕуһа] туман буолан көтөн хаалар, кураанаҕы дайбатар. Н. Якутскай
Бүппүт, ааспыт, ырааппыт Сыллар туман буолбуттар. С. Данилов. Тумаҥҥа мун — тугу эмэ ситэ өйдөөбөккө, мунаахсыйан барар-кэлэр сирэ суох буол. ☉ Неясно воспринимать, понимать окружающее, быть как в тумане
[Даайыс:] Тумаҥҥа муммут киһи курдук сылдьабын. А. Софронов
[Баабылап:] Һу, санаам түмүлүннэҕиэн... Ыа, тумаҥҥа муммут муҥнаах арай мин баарбын. Күндэ
Ньукуус мунаарара, Тумаҥҥа муммуттуу кини сылдьара, Онно-манна, уһуктан уһукка охсуллара. С. Данилов. Тумаҥҥа муннар — ким эмэ өйүн-санаатын бутуй, харааччы иирт. ☉ Путать, вводить кого-л. в заблуждение
[Хабырыттар Хабырыыс:] Билигин даҕаны кулаак аймах …… бар дьону тумаҥҥа муннарара тохтуу илик эбит. П. Ойуунускай
[Кинээс:] Ханнык да улахан боппуруоһу үөхсэн-этиһэн быһаарсыбат куолу, кырдьыгы этиһиинэн тумаҥҥа муннарбаппыт эрэбил. М. Доҕордуурап. <Үс> туман көтүүтэ — сайынын сарсыарда олох эрдэ. ☉ Ранним летним утром (букв. рассеивание трёх туманов)
Күн сэгэйиитэ Кыргыттар, Туман көтүүтэ Уолаттар Уһукталлар көхтөөхтүк, Уруйдууллар саҥа күнү. В. Сивцев
Үс туман көтүүтэ үөр чыычаах ыллаата, Саҥа күн үүнүүтэ Саҕаҕым сандаарда. «ХС». Үс туман түһүөр диэри — сайын киэһэ хойукка диэри (үлэлээ). ☉ До позднего летнего вечера (работать — букв. до падения трёх туманов)
[Эрилик Эристиин] сайыҥҥы күн тахсыытыттан (дьахтар ынахха туруоҕуттан) киэһэ үс туман түһүөр диэри үлэлиирэ. Н. Габышев
[Андриан оҕонньор] киэһэ үс туман түһүөр диэри үлэлиир. М. Доҕордуурап
Хороччу улаатан эрэр эдэр киһи …… үс туман түһүөр диэри оттоон-мастаан олорбута. «Кыым»
◊ Аан туман көр аан II
Өрүс иһэ бүтүннүү, артылыарыйа уоту аспытын курдук, аан туман, ньип-ньирилэс, куп-куугунас. Суорун Омоллоон
Күдэн туман көр күдэн. Кыараҕас муус түннүктэр онон-манан күдэн туманынан үрэ тураллар. Күндэ
Сиик туман — көр сиик I. Аан дойдулара тордуйа айаҕын саҕа оҥойон көстүбэт гына сиик туман түһэн хаалла. Ньургун Боотур
Сиик туман Сибэккилээх Сир иэнин сапта. Күннүк Уурастыырап. Туман курдугунан көр — өлбөөркөй хараҕынан, өлбөөдүччү көр (сылайан, долгуйан, ыалдьан). ☉ Смотреть мутным взглядом, неясно видеть (от усталости, волнения, нездоровья)
Хараҕын сэрэҕинэн сэгэтэн көрбүтэ: хаҥас …… өлүөр хараҕа туман курдугунан ыйдаҥардан көрөр. Амма Аччыгыйа
Кини оргууй аҕай …… туман курдугунан Нюраны [көрдө]. В. Осеева (тылб.). Ыыс туман — туох да көстүбэт хойуу тумана, туох эмэ хоп-хойуу чаана. ☉ Очень густой туман, чад от чего-л. [Дьыл оҕуһа] Ыыс туман тыыннаах, Чэҥ муус саҕынньахтаах. Эллэй
Хойуу ыыс туманынан бүрүллүбүт Кэлиэнэ хочотун киэҥ киэлитин иһигэр …… таһаҕастаах сыарҕа тыаһа иһиллэр. Эрилик Эристиин
др.-тюрк., тюрк. туман
ср. тюрк. тум ‘холодный, холод’

аат. Туох эмэ тута көстүбэт күдэнэ, тумана. ☉ Мглистый туман
Эһэ туймаарыйда, Туруу бараан дойдута Туман-имэн тунаарыйда. Т. Сметанин
Бүгүн халлаан тымныыта сымнаан, тумана-имэнэ суох сырдык күн. П. Аввакумов
Света туман-имэн устун ыкса киэһээҥҥэ диэри сылдьыбыта. Э. Соколов
◊ Туман-имэн курдук — быһаарыыта, чуолкайа, дьэҥкэтэ суох. ☉ Неопределённый, неясный, мутный
Киргиэлэй олохтоох өйө-санаата суох, туман-имэн курдук, төрүт дьалбаа киһи. Болот Боотур
Эрэһиэтинньикэп туман-имэн курдук кэрэһиттэр киирбиттэрин, …… кини кумааҕыларын ырыталларын көрө олордо. Е. Неймохов
«Марха» сопхуоска көдьүүс чуолкайдык учуоттаммыта көстүбэт, бастайааннай сыһыарыллыбыт хаһаайыннар тустарынан эмиэ туман-имэн курдук. ПАК НТ