көмө аат.
1. Хайааһын ким, туох эмэ адьас аттыгар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении лица, предмета, подле которого совершается действие (у, подле, возле)
Кыыс …… супту хааман дьулуруйан кэлэн ийэтин ыксатыгар турунан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Ийэм эрэйдээх миигин, истиэнэ ыкстатыгар турар олох мас анныгар уган баран, үрдүнэн саба олордо …… уонна тугу да билбэтэх-көрбөтөх курдук, эргэ халтан сон көхсүн абырахтыы олордо. Эрилик Эристиин
Аана олох маһын таҥкыр гына ууран, оһох ыксатыгар олордо. М. Доҕордуурап
2. Хайааһын ким, туох адьас аттыгар туһуланан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, лица, на которое направлено действие (к, подле)
[Ыстапаан] суорҕанын иһигэр харчытын тутан көрөн баран, баҕар, утуйбутум кэннэ уоран ылыахтара диэн сэрэнэн, этин ыксатыгар сыһыары курданан кэбистэ. А. Софронов
Оргууй ынчыктыы сытар Транкины көтөҕөн ылан, истиэнэ ыксатыгар тэйитэ ууран кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Маарыйа оннооҕор саха балаҕаныгар хаҥас диэкиттэн хотон кэлбэт этэ, ол бэйэтэ таҥара дьиэтигэр кэлэн, оҕотунуун аан ыксатыгар ыга анньыллан хааллылар. Бэс Дьарааһын

I
1. даҕ.
1. Адьас чугас (хол., аймах); кэккэлэһэ, тэллэх баттаһа олорор (хол., ыал). ☉ Близкий, ближайший (напр., о родне); закадычный (напр., о друге), живущий рядом, ближний (напр., о соседе). Ыкса уруум. Ыкса доҕорум
□ Кини миэхэ чугас дьукааҕым, ыкса ыалым буолла. Н. Заболоцкай
Ыкса улууһа, ыал нэһилиэгэ Кыычыкын уола Лэгиэн кинээс диэн баара. Күннүк Уурастыырап
2. Сыл-хонук, кэм ааһан эрдэҕинэ буолар, адьас хойукку, уһук кэмнээҕи. ☉ Поздний, приближающийся к исходу, запоздалый (о времени)
[Уйбаан:] Баайым буоллар, бу курдук ыкса түүҥҥэ диэри үлэлээн муҥнана турар этиэм. А. Софронов
Ыкса күһүн буолан …… өрүс уута аллара аат эрэ харата устан дьалкыһыйар. Н. Заболоцкай
Ыкса киэһэ дьиэ аанын туох да бокуой суох тоҥсуйан либигирэттилэр. С. Никифоров
Ананий мунньахтан ыкса киэһэ кэллэ. М. Доҕордуурап
2. сыһ. суолт. Сыста кэриэтэ, ыга, букатын чугастык (хол., өстөөххө сыыллан тиий). ☉ В непосредственной близости, примыкая к кому-чему-л., совсем близко, вплотную (напр., сидеть)
Дьон кырыыларынан симсэн ыкса кэккэлэһэ олорбуттар. Суорун Омоллоон
Мааппа эмээхсин миэхэ ыкса чугаһыыр. Далан
Өстөөххө ыкса сыыллан тиийэн өмүтүннэрэн саба түстүбүт. И. Егоров
ср. монг. сика ‘подходить, приближаться’
II
сыһ. дьөһ. Төрүт түһүгү кытта хайааһын туох эмэ аттыгар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении чего-л., возле которого совершается действие (у, к, подле, возле). Хоноһо аан ыкса сытта. Эмээхсин уот ыкса кэлэн олордо
□ Оһох ыкса туруоран, Остуолларын тарданнар Оҕолорбут көһүтэн Олороллор этилэр. Күннүк Уурастыырап

1. ближний, близкий || близко; вплотную; ыкса ыалым мой ближний сосед; ыкса олор садись ближе; 2. в роли служебного имени: ыксатыгар возле, рядом, около; у; күөл ыксатыгар турар дьиэ дом, стоящий у озера, дом на берегу озера; ыксатынан вдоль; у; около; күөл ыксатынан бар= идти вдоль озера; ыксатыттан от; с; ампаар ыксатыттан кутуйах сүүрдэ от амбара метнулась мышь # ыкса доҕор закадычный друг.