вершина, пик (горы)

1) сердцевидный наконечник стрелы; 2) карт, пики || пиковый; эбиэн тойоно король пик, пиковый король.

II ж. карт. см. пики.

карт, пики || пиковый; эбиэннээх хотуна пиковая дама.

мн. (ед. пика ж.) карт, эбиэн, эбиэннээх.

I ж. (род копья) тайыы; # в пику кому-л. кыһытаары соруйан.

аат. Туох эмэ муҥутаан күүһүрбүт, сайдыбыт кэмэ, күргүһэ. ☉ Пик, разгар чего-л.
От үлэтин үгэнигэр ыалдьа сыппытым, инньэ гынан күөх сайын устатыгар биир салаа оту быһа охсубатаҕым. А. Софронов
Билигин сай ортотугар, үүтү ыаһын үгэнигэр, ынахтары өрө-таҥнары сыымайдыыр сыыһа. С. Никифоров
Кыһын тымныы үгэнигэр, Кыһамньыбыт түмүгэр — Биэбэйдэнэр сибэккибит Бэртээхэйин эриэхсит. П. Дмитриев
ср. уйг. эгин ‘весьма, очень, в высшей степени’

тыаһы үт. туохт.
1. Биир тэҥник бүтэҥи тыастаахтык тыын (хол., утуйа сытан), биир тэҥник чуолкайа суохтук саҥар. ☉ Тихо храпеть, сопеть, посапывать (напр., во время сна); говорить тихо, монотонно, невнятно
Хайа, доҕор, соһуйдуҥ дуо? Мин көхсүбэр утуйан бурдьугунаан эрэр этиҥ дуу? Амма Аччыгыйа
[Ыстапаан] кыстанан турар таһаҕас үрдүгэр сыппыта. Сытаат, муннун тыаһа бурдьугунаабытынан барбыта. И. Никифоров. Дириэктэр, тараҕай күтүр, суот тардан лаһырҕатар, бурдьугунуур: «Кризис!» В. Маяковскай (тылб.)
2. Биир күрүс бүтэҥитик тыаһаа: чырылаа, сыыгынаа, сырдырҕаа. ☉ Тихо журчать, шипеть, трещать
[Тимир көлө] Бурдьугунуу-бурдьугунуу Буһурҕаччы тыыммахтаата. Буруоларын бурҕаҥнатта, Күөх тырым уотунан Күлтэс гына көрдө. П. Ойуунускай
Арай саас тыа уута сүүрэн киирэр тыаһа бурдьугунуур, бадараан кытыыларыгар чөкчөҥө көтөн кутуруга туртаҥнаабытынан кынтайан тиийэн чугас-чугас түһүтэлиир. Д. Таас
Буору-сыыһы бурҕаҥнатта, Бурдьугунуу буруолаата, Матасыыкыл: «Пик-пик!» • диэтэ, Мотуора бирилээтэ. В. Чиряев

I копьё; пика; уһун уктаах үҥүү копьё с длинным древком.
II 1) молитва; таҥараҕа үҥүү молитва богу; 2) поклон, просьба.
III и. д. от үҥк = I жалоба (в суд); суукка үҥүү жалоба в суд.

1. аат.
2. Сааскы халаан уутугар ордон хаалар кыра томтор сир. ☉ Небольшое возвышение, не затопленное водой (во время весеннего разлива)
   Балтийскай муораны туораан, бэрдьигэс тыанан бүрүллэ үүммүт оргулга чугаһыыбыт. Н. Якутскай
3. Сааһыламмакка, түбэһиэх мунньуллубут ол-бу бытархай сээкэй чөмөҕө. ☉ Куча, кучка каких-л. мелких вещей, предметов
   Максим утуйар таҥаһа соҕотохто оронун үрдүгэр оргул буола түстэ, остуолун өрө-таҥнары туттулар. П. Филиппов
4. Кымырдаҕас уйата. ☉ Муравейник
   Айаннаабытым иккис күнүгэр, ыраахтан тыа быыһыгар бугул саҕа кымырдаҕас оргула лөглөйөн олорорун көрдүм. Тумарча
   Бугул саҕа оргулу Борук-сорук көрбүтэ, Булуу-талыы …… бу дьолу, Бойборуйан тиийбитэ, Кымырдаҕас оргулун Кырыы өттүн үрэйдэ. Т. Сметанин
5. даҕ. суолт. Бөлөҕүнэн өрө кыынньан тахсар (хол., үөлэстэн тахсар кыымнар); кытыаста умайар (кутаа туһунан). ☉ Выходящий из трубы в виде снопа (об искрах); пламенеющий (о костре)
   Күһүҥҥү хара түүҥҥэ көмүлүөк оһох оргул кыыма түүтэхтии өрө уһууран тахсыбыт. А. Фёдоров
   Отой билбэтэх дьикти дойдубар Биирдэ баар буолан хаалбыт курдугум: Ордук суостаахтара оргул кутаалар, Чаҕыл күөхтээхтэрэ алар, тыа, хонуу. В. Миронов
   ср. монг. оргил ‘вершина, пик’