1. аат. Түү курдук көпсөҕөр, холуопактан оҥоһуллубут сымнаҕас матырыйаал. ☉ Вата
   Үрүҥ баата. Тутуу баатата. —Кини сыл аайы уонунан тыһыынча туона холуопак баататын судаарыстыбаҕа туттарар. Эрилик Эристиин
   Сири-дойдуну бүтүннүү хаар ыга түһэн кэбиспит, туох барыта, маҥан баатанан бүрүйэ тардыммыт курдук, чуумпурбут. Амма Аччыгыйа
   Маҥан баатанан бүрүммүттүү чоҥкуйан турбут тыа ыарахан көмнөҕүн түһэрэн дьэгдьийдэ. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Баататтан оҥоһуллубут, баата курдук сымнаҕас. ☉ Сделанный из ваты, ватный
   Баата суорҕан. Баата тэллэх. —Баһылай хаатыҥкалаах, баата сонноох, тоҥмут көрүҥнээх. Амма Аччыгыйа
   Мин баата кырыстаах хонууга олоруом, Күлүмнүүр курустаал халлааны одуулуом. Эллэй

1. аат. Холуопактан оҥоһуллубут баархат таҥас. ☉ Плис (хлопчатобумажный бархат)
   Төрөппүттэригэр түөрт арсыын дьэрэкээн ойуулаах сиидэһи уонна үс арсыын килбэлдьигэс билииһи биэрбиттэр. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Билиистэн оҥоһуллубут. ☉ Плисовый
   Ылдьаа куобах истээх билиис сонун тэллэҕиттэн [ыт] ытыран баран тэбинэ-тэбинэ тарта. Н. Неустроев
   Бүөккэ билигин сабыс-саҥа билиис ыстааннаммыт. Н. Якутскай

1. аат. Лүөнтэн эбэтэр холуопактан өрүллүбүт, ууну өтүппэт хоччорхой чиҥ таҥас. ☉ Брезент
   Дуткиннаах Петров люгу бириһиэнинэн бүрүйдүлэр. Н. Габышев
   Сыарҕа үрдүнэн биэтэҥнии иһэр гына тиириллибит бириһиэҥҥэ уһугулаабыт Киргиэлэй ынчыктыы иһэр. Амма Аччыгыйа
2. даҕ. суолт. Бириһиэнтэн тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Брезентовый
   Тыа саҕатыгар бириһиэн балааккалар кэчигирэспиттэр. ДФС КК
   Бириһиэн сабыылаах грузовикпытыгар олорон дьиэлээбиппит. «ХС»
   Маруся бириһиэн түгэхтээх наһыылканы сыарҕа аттыгар тэлгэтэ уурбута. Эрилик Эристиин

аат. Холуопактан өрүллүбүт бөҕө таҥас (матараас хаҕа эҥин буолар). ☉ Бязь
Сабыс-саҥа бээс ырбаахы, даба баккы уонна, тустарыгар анаан, түөрт илии кэтит сарыы бүүрүктээх, чурумчуку сыалдьа тиктэрэ охсоллор. Күннүк Уурастыырап
Үрүҥ бээстэн салгын шарын уонна солко парашюту оҥорорго сакаастаабытым. ДВЛ МК
◊ Быттаах бээс — бытархай харатыҥы эбирдээх бээс. ☉ Бязь с мелкими темными крапинками. Быттаах бээс ырбаахылаах оҕолор

туохт. Төлөбүр иһин быстах үлэлиир дьоҥҥо хамнаста биэр, төлөө. ☉ Платить за работу, устанавливать плату за работу
Өлгөмнүк хамнастыыр эбит. Ол туох буорун хастарар үһүнүй? Болот Боотур
Суоппардарын, атыыһыттарын, куруусчуттарын, харабылларын аһынан эрэ хамнастыыр. У. Ойуур
Холуопагы үүннэрээччилэри эрэйдэрин толуйбат кыра сыананан хамнастыыллара. Н. Борисов

аат. Холуопактан оҥоһуллар, баархакка маарынныыр түүлээх, сурааһыннардаах таҥас. ☉ Вельвет
Куонаан биир сүөм кэтит хаарыс солко курунан хара билиис болтуону бобо курданан кэбиспит, ыстаана буоллаҕына хара бэйбириэт үһү. Н. Неустроев
[Өкүлүүнэ:] Таҥаһым — биир саһыл истээх сон, биир куобах истээх бэйбириэт сон. Н. Түгүнүүрэп
Бэйбириэт тастаах кылгас сонун бүрүнэн баран, Максим бэрт хойукка диэри утуйбакка олорор буолааччы. П. Филиппов
русск. устар. вельверет ‘бумажная ткань, род лохматого бархата’

1. аат. Холуопак сабыттан оҥоһуллар, үксүгэр ойуулаах эбэтэр өҥнөөх боростуой чараас таҥас. ☉ Ситец
   Ийэтэ кыыска атыыласпыт Эриэн ойуулаах сиидэһи. П. Тобуруокап
   Алаас сирдэр араас сибэккилээх отторо тахсан, сиидэс ойуутун курдук, дьэргэйэн көстөр буолбуттар. Эрилик Эристиин
   [Уйбаан:] Мин көрдөхпүнэ, чиҥ, үчүгэй баҕайы сиидэс дии, өҥө да куһаҕана суох. С. Ефремов
2. даҕ. суолт. Сиидэстэн оҥоһуллубут. ☉ Ситцевый. Сиидэс ырбаахы
   □ Соҕотох түннүк улахан саһархай сибэкки ойуулаах сиидэс сабыылааҕа хос иһин сэргэхситэр. Н. Лугинов
   Огдуос саҥа халадаай ырбаахы кэппит, төбөтүгэр үрүҥ сиидэс былааты чөмчөччү бааммыт. Софр. Данилов

1. аат. Тас таҥас буолар, халыҥ сиэрис биитэр холуопак матырыйаал. ☉ Трико (ткань)
   Бирикээсчиктэр кэлэн мантан сукуна, бэйбириэт, түрүкүө ылан бараачччылар. Болот Боотур
   Ийэтэ күһүн-саас эрэһиинэ саппыкы иһинэн кэтиэ диэн түрүкүөнэн кэтинчэ тиктэ. В. Иванов
   Бырааһынньык буолаары гыннаҕына дэриэбинэ дьоно бүтүннүү кэлэр, түрүкүөнэн дьоҥҥо көстүүм, бүрүүкэ тигэр. ПНИ АДХ
2. даҕ. суолт. Түрүкүөттэн тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Сшитый, сделанный из трико. Түрүкүө сон
   □ Уол ити тыллары нэһиилэ ыган таһааран баран тохтоон хаалла, эргэ түрүкүө хортууһун убахтыы олордо. Софр. Данилов
   [Уулаах] кубарыйбыт түрүкүө ыстаанын ыыстаах ынах тириитэ этэрбэс таһынан сабырыччы түһэрбит. Эрилик Эристиин
   Кини түрүкүө тастаах, саһыл истээх сонун дьураалаах курунан бобо тардыммыт. АХС

1. даҕ.
2. Ойуура суох, дэхси, аһаҕас, киэҥ (сир). ☉ Ровный, открытый, широкий (о местности)
   Суоллара куоһаах элгээннэрдээх, уһун синньигэс күөллэрдээх киллэм хонуу устун барар. Н. Якутскай
   Уулаах бөһүөлэгэ Мэндээрики диэн улахан үрэх …… киэҥ хочотун киллэм хонуутугар турар. П. Аввакумов
   Бу эһэ …… хайа адьас сирэйигэр, киллэм сиргэ сымара таас анныгар арҕахтааҕа. И. Федосеев
3. көсп. Туох да мала-сала суох, кураанах. ☉ Ничем не обставленный, пустой
   Ханна да ороно, остуола, ыскамыайката суох биир киллэм хос иһигэр көстүбэт хара-лабах кирдээх муоста үрдүгэр илдьирийбит эргэ таҥастар сыталлар. Эрилик Эристиин
   Киллэм олбуор ортотугар Икки быыкаа чоппуускалар Дьохсооттоһо охсуһаллар. И. Гоголев
   Кэри-куру киллэм остуол тула Кэргэн олорон аһаан турар. И. Чаҕылҕан
4. аат суолт. Ойуура суох, аһаҕас, киэҥ хонуу сир. ☉ Безлесное, открытое, ровное поле
   Өбүгэлэрим өрөөбүт киллэмнэригэр Кэллим мин доҕор илдьитинии. С. Данилов
   Дьара хочото диэн ааттанар сир Өлүөнэ өрүс арҕаа эҥэринээҕи киэҥ киллэмин биир куутуйата этэ. Н. Якутскай. Саҥардыы тыллан эрэр холуопак күөх сэбирдэхтэрэ ыраахха диэри биир киллэм буолан нэлэһийэр. А. Федоров
   ср. эвенк. гилдэ ‘развернуть, разложить’

I
аат. Сиикэй арыыны сылаас оргуйбут үүтү кытта ытыйан оҥоһуллар сахалыы үрүҥ ас. ☉ Сливочное масло, взбитое с теплым кипяченым молоком (вид молочной национальной пищи)
Көмүлүөк оһох холумтаныгар буор көһүйэҕэ көбүөр ытыйа турар. С. Данилов
Хаҥас остуолга эт, көбүөр уонна балык кырбанан, тойуллан, кыһыллан өрөһөлөн да өрөһөлөн! С. Руфов
Хайах көбүөртэн, чохоонтон уратыта аһыы буолар, көбүөр курдук сииргэ сытыы буолбатах. ТИИ ЭОСА. Тэҥн. чохоон
ср. тюрк. көп ‘пухнуть, вздыматься, вздуваться’
II
аат.
1. Араас өҥнөөх ойуулаах, түүнэн өрүллүбүт, муостаҕа тэлгэтиллэр (үксүгэр түүлээх буолар) эбэтэр истиэнэҕэ ыйанар оҥоһук. ☉ Ковер
Эмээхсин хоско киирдэ, көбүөр устун да хаамтар, атаҕын тыаһа иһилиннэ. Л. Попов
Бу хоһу ортотунан ойуулаах көбүөрүнэн быспыт эбиттэр. Эрилик Эристиин
Ол дьэрэкээн ойуулаах көбүөр үрдүнэн күөрэгэй дьырылас куолаһа тохтоло суох кутуллар. Р. Кулаковскай
Кини дьиэтигэр улахан көбүөр анныгар, тимир ороҥҥо утуйар. Н. Габышев
Дьиэ усулуобуйатыгар көбүөрү сууйбаттар, үксүн ыраастыыллар. Дьиэ к.
2. спорт. Тустуу саалатыгар тэлгэтиллэр улахан маат уонна ону бүрүйэр сабыы. ☉ Борцовский ковер
Бөҕөстөр көбүөр ортотугар тиксиһэллэр. Е. Неймохов
Көбүөргэ хабыр хапсыһыы бара турар чинчилээх. «ХС»
Кини көбүөргэ биэстэ күөн көрүстэ уонна биэс ыраас кыайыыны ситиһэн эрэллээхтик бастаата. «ЭК»
3. көсп., поэт. Сайыҥҥы күөх сибэккилээх хонуу, тыа. ☉ Поле, лес, покрытые густой зеленью, цветами (устойчивая поэт. метафора)
Алаас уруккутунан күөх көбүөрүнэн тэлгэнэр. Амма Аччыгыйа
Күөх тыа, алаас эҥэринэн Көбүөр буолан тэлгэнэр. С. Данилов
Чаҕылхай сибэккилэр Дьэрэкээн көбүөр буолан Дьэргэйэ тэлгэннилэр. М. Ефимов
◊ Көбүөр от бот. — уһун көнө умнастаах, уһун кыһыллыҥы араҕас сибэккилээх, бааһынаҕа, сайылыкка, ойуур саҕатыгар үүнэр сыыс от. ☉ Льнянка обыкновенная
Көбүөр от быар ыарыытыгар, саһарарга көмөлөһөр. МАА ССКОЭҮү. Көбүөр суорҕан — холуопагынан эбэтэр түүнэн өрөн оҥоһуллубут чараас суорҕан. ☉ Вязаное шерстяное или хлопчатобумажное тонкое одеяло
Оттон ол ороҥҥо буоллаҕына көбүөр суорҕаны тууна бүрүнэн биир уһун диэн бэйэкээннээх киһи тыылла сытар үһү. Э. Соколов