с. мракобесие (үөрэххэ-сайдыыга өстүйүү).

ж. (өлөрдүү) абааһы көрүү, өһүөн, өстүйүү; питать ненависть к кому-л. кими эмэ абааһы көр.

дьулай диэнтэн хай
аата. Соһуйуу, дьулайыы, мунаарыы - барыта кини дьүһүнүгэр баар буолуталаата. Амма Аччыгыйа
Бонапарка уонна французтарга өстүйүү, кинилэртэн кэлэйии уонна дьулайыы иэйиитэ аармыйаҕа бииргэ булкуллубут кэмэ этэ. Л. Толстой (тылб.)

аат. Кимиэхэ эмэ өстүйүү, кырыктаах, хаҕыс буолуу, өһүөн. ☉ Нетерпимое отношение к кому-л., злопамятность, вражда, враждебность
Эн Семённаах Хабырыыс хатааннарын билбэккин дуо? Н. Апросимов
Кини кэргэнин …… туох да хатаана суох кырбыыра. М. Горькай (тылб.)

кэлэй диэнтэн хай
аата. Хаһан да намтыа, уурайыа суоҕа фашистартан киһи сиргэниитэ, кэлэйиитэ. Амма Аччыгыйа
Харыстаа сүрэххин кэлэйииттэн, Хом санааттан, өстүйүүттэн. Н. Харлампьева

абар-сатар диэнтэн хай
аата. Билигин Силтэһин сүрэҕэр өс кутаата умайар, өйүн-санаатын абарыы-сатарыы имэҥэ-дьалыҥа өрө күүрдэр. Күннүк Уурастыырап
Кини куолаһыгар абарыы-сатарыы, өстүйүү даҕаны дуораана иһиллэргэ дылы гынна. Г. Угаров
Эн эдэр сүрэххэр абарыы-сатарыы уоттаах хаана оонньоото. Ол иһин өстөөххө өһүнэн туоллуҥ. Т. Сметанин

I
аат. Өһүөмньү санаа, өһү ситиһэр санаа, өстөөхтүү сыһыан, өстүйүү. ☉ Злоба, вражда, ненависть, мысли о мести
Кини бэйэтин Ийэ дойдутун өстөөҕөр, сидьиҥ фашистка, өһүөнү хайдах ситиһэрин толкуйдуу испитэ. Суорун Омоллоон
Константин Неустроев этигэр-хааныгар, өйүгэр-сүрэҕэр ыраахтааҕы тутулугар өһүөнэ күүһүрдэр күүһүрэн испитэ. П. Филиппов
♦ Өһүөн үтэһэтин ыйыһын — өһүөннүүр, өстүйэр санаалан. ☉ Затаить злобу, питать вражду, вынашивать мысль о мести
[Оҕонньор] Өһүөн үтэһэтин ыйыстан Өһөҕүрэн барда. С. Васильев
II
көр өксүөн
Былырыыҥҥы хомолтолоох түгэни быйылгы өһүөн ардах хайыы-үйэҕэ санатта. «Кыым»

аат., кин. Кими-тугу эмэ элбэхтик өлөрөр-өһөрөр, кыдыйар киһи. ☉ Тот, кто занимается истреблением, уничтожением кого-чего-л.
Кыылы бэйдиэ кэйгэллээччилэри Кыыллыы кыргыам этэ, биллэр. И. Гоголев
Оробуочайдар кэйгэллээччилэргэ саалаах-сэптээх харданы оҥорор кэмнэригэр бырабыыталыстыба расовай өстүйүүнү күөртээн туһамматын биһиги билэбит. В. Ленин (тылб.)

несов. өстөс, өстүй.

туохт.
1. Сөллөн, үрэллэн хаал (өрүллүбүт, хатыллыбыт, баайыллыбыт туох эмэ туһунан этэргэ). ☉ Распускаться, развязываться, расплетаться
Хатыллыбыт иҥиир сап утахтара, сылаас ууга улам сиигирэн, синньигэс төбөлөрүттэн саҕалаан өһүллэн, үөһэ-аллара түллэҥнэһэн бараллар. Н. Якутскай
Өһүллүбүт суһуоҕу имэрийэ Үөрэммэтэҕэ биһиги муусабыт. П. Тулааһынап
△ Төлөрүйэн хаал, төлө бар, төлөрүтүлүн (тимэх о. д. а. тустарынан этэргэ). ☉ Расстёгиваться, развязываться (напр., о пуговицах, вязках)
Түөс симэҕэ төлөрүйдэ, Өттүк симэҕэ өһүлүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бу мин, Үөһээ уолун кытта Үс түүннээх күн охсуһан Үрүт үүдэһиммин өһүллэрэн, Алын тирэхпин алдьаттаран олоробун. С. Васильев
2. көсп. Мөлтөө, мүлүй, мүлүрүйэ быһыытый (тымныы күүһэ мөлтөөһүнүн этэргэ). ☉ Ослабевать (о морозе, холоде)
Кэлин кэмҥэ тымныы арыый өһүллэн, нэдиэлэ тухары хамсаабакка, аймаммакка, ньиргиччи дьэ үлэлээбиттэрэ. В. Яковлев
Хатааһын өһүллэн Ириэһин дьэ кэллэ. Болот Боотур
♦ Күүһэ өһүллүбүт (өһүллэн) — мөлтөөбүт, урукку кыаҕын, күүһүн сүтэрбит (ыалдьан, ыараханнык эчэйэн). ☉ Он ослаб, потерял былую силу (напр., в результате болезни, тяжёлой травмы)
Сыыры өрө дабайан иһэн, эмискэ күүһэ өһүллэн, атахтарын босхо-босхонон үктэнитэлээн, тэлиэс-былаас дайбаталаан ылбыта. Күннүк Уурастыырап
Софрон ойоҕоһун оскуолак үлтү көтөн, тыҥатын таарыйбыт этэ, хаана олус барбытыттан сирэйэ кубарыйан, күүһэ өһүллэн сытара. ССС. Өйдөрө (өйө) өһүллүбүт — буккуллубут, кыайан өйдөөбөт, тобулбат буолбут. ☉ Он ослаб умом
Саныыр санааҥ сайҕаннаҕа, өйдүүр өйүҥ өһүлүннэҕэ, мэйиилээх бэйэҥ мэнэрийдэҕэ. ПЭК ОНЛЯ II
Уулуссаҕа оҕунна, Хаарга таралыйда, Киҥэ-наара кэбэлийдэ, Өйө-санаата өһүлүннэ, Иһэри эрэ ирдэстэ. А. Софронов. Өрөөбүт уоһа (өһө) өһүллүбүт (хоммут уоһа хоҥнубут) — кэпсээнэ-сэһэнэ, ырыата-тойуга тобуллубут, ыпсаран кэпсиир күнэ буолбут. ☉ Отличиться красноречием
Өрөөбүт уоһум өһүлүннэ, Дьэбиннийбит күөмэйим дьэҥкэрдэ. С. Васильев
Этэрикээн баччааҥҥа диэри кимиэхэ да быктарбатах чып кистэлэҥин умнан, өрөөбүт уоһа өһүллүбүт, хоммут уоһа хоҥнубут. П. Филиппов. Өһүллүбэт өс (өс-саас) — хаһан да уҕарыйбат, мөлтөөбөт, уурайбат өстүйүү. ☉ Смертельная вражда, ненависть
Үтүө доҕотторо эдэр саастарын үгэнигэр кыргыһыыга охтон, доҕотторун бу оҥорбуттары утары өһүллүбэт өс-саас уота кини [Дайыыла] сүрэҕин уматта. Д. Таас
[Ииппит суорун оҕотун] өлөрөр айыыта бэрт буолуо, суор аймахха өһүллүбэт өскө-сааска барабын. И. Федосеев. Үүдэһинэ өһүллүбүт кэпс. — кырдьан буорай, бэйэни аанньа кыаммат гына мөлтөө. ☉ Сильно одряхлеть, стать беспомощным (букв. связки его развязались)
Хаар бөҕө баттаан, түөрт үүдэһин өһүллүбүт киһитэбин. Күннүк Уурастыырап