Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сула

даҕ. Уҥуоҕунан үрдүк гынан баран этиргэнэ, көстөр улахан быччыҥнара суох. Высокий, худощавый, с неразвитой мускулатурой
Хостон биир синньигэс сирэйдээх, үрдүк уҥуохтаах сула киһи тахсан кэллэ. Болот Боотур
Кеша дьарамай, сула эрээри, миэхэ күүһүмсүйэр, мас тардыһаары тииһэр. Н. Габышев
«Мин этиим эрэ», — чэгиэн куоластаах сула киһи дьон ортотугар сүөдэйэн турда. «ХС»

сул

I
туохт. Сайын буолуута ирэн, ууланан хоҥун, босхотуй (хол., муус, туос). Освобождаться, очищаться (напр., озеро ото льда); налившись соком, стать легко отделимым (напр., о бересте)
Хатыҥ туоһа сула илик буолан, бэрт эрэйинэн туос хастаан аҕалар. Н. Якутскай
Күөл чараас мууһа сулан, сиккиэр тыалтан үрүмэтийэ дьирибиниир. В. Титов
Былырыыҥҥы улахан булпут этэ муус суларыгар да тиийбэтэҕэ. ХКК
II
даҕ.
1. Сулбут, сулан хастаммыт, хоҥнубут (хол., туос); сулбут кэмигэр хатырыктаммыт, ыраастаммыт. Отделившийся, отошедший, содранный (напр., о бересте); очищенный от коры (напр., о лиственнице)
«Тохтоо! Бу маны ыл», — Кыһалҕа [киһи аата] сул туоска сууламмыт тугу эрэ уунна. И. Гоголев
[Балаҕан] ортотугар икки эргэ сул мас тирээбиллээх. А. Сыромятникова
Бүөккэ уол уолҕамчы, …… туохтан да иҥнэн-толлон туруо суоҕа, сул да тиити миинэн устан кэлиэҕэ. А. Сыромятникова
Маҥан хаар үллүктэнэн Сул муус суорҕаннанан. С. Зверев
2. Сорох даҕааһыннар суолталарын күүһүрдэн биэрэр суолтаҕа туттуллар. Употребляется для усиления значения некоторых прилагательных: совершенно
Киэҥ халлаан икки хос бастаах кэй кыыла буолан суллаабытынан тиит курдук сул маҥан аартыгы өрө көтөн тахсыбытым. ПЭК ОНЛЯ I
[Маанньа:] Оҕолорбут сул сыгынньах буоллулар, оскуолаҕа сылдьар оҕобутун арыычча сэнэхтик таҥыннардарбыт үчүгэй буолуо этэ. А. Софронов
Сул маҥан чүөсэҥкэлээх атаҕын Сото кэбиһэн, сонньуйбута буола турааччы. С. Васильев
ср. кирг. сулп ‘чистый, без примеси’, монг. сул ‘пустой, свободный; слабый, вялый’

уҥуох-сула

даҕ. Хатыҥыр, ырыган (киһи). Худощавый, поджарый (о человеке)
Куойааны Кэтириис алта уонуттан тахсыбыт, уҥуох-сула эмээхсин. Күннүк Уурастыырап
«Ээ, кустаабыта буолабыт да», — уҥуох-сула киһи сааһылаан эрэрдии ньылбырытар. Р. Кулаковскай
Киэҥ харахтардаах, өһөс туруору баттахтаах, нүксүччү соҕус туттубут уҥуох-сула киһи. Н. Босиков

Якутский → Русский

сул

сул күөл освободившееся ото льда озеро; сул маҥан совершенно белый; сул сыгынньах совершенно голый; сул тиит ободранное дерево; сул хатырык отошедшая от ствола кора; сул хара буолбут земля освободилась от снежного покрова.

сул=

очищаться (ото льда); өрүс сулбут река очистилась ото льда.

Якутский → Английский

сул

a. ragged, naked, bare; lonely


Еще переводы:

чырбалдьыгас

чырбалдьыгас (Якутский → Якутский)

даҕ. Көбүс-көнөтүк туттар, быһа баттаабыт курдук хаамар (киһи). Держащийся очень прямо, идущий чеканным шагом (о человеке)
Генерал …… быһыыта-киэбэ сула, чырбалдьыгас, туттара-хаптара сытыы, хоһуун. Софр. Данилов

бэкир

бэкир (Якутский → Якутский)

даҕ. Уһун, иҥиир-ситии, сула көрүҥнээх. Высокий, худощавый
«Сөп», — диэтэ хара бэкир киһи уонна тахсан барда. Амма Аччыгыйа
Ыйдаҥатааҕы тиит күлүгүн курдук, бэкир хара абааһы уолун харабыл туруорбуттар. Күннүк Уурастыырап
Хара бэкир киһи балаҕаҥҥа бакыҥнаан киирдэ. И. Гоголев

суланыы

суланыы (Якутский → Якутский)

сулан диэнтэн хай
аата. Кини [кулуба] суланыыта бырааба иһигэр өлөр өлүү ыар ынчыга буолан сыналыйа уһунна. М. Доҕордуурап
Мотуорун хасыһан-хасыһан ханнык эрэ чааһа алдьаммытын булан, суланыы бөҕөнү суланан, эҥин-эгэлгэ тылларын барытын этэр. П. Чуукаар

күүһүмсүй

күүһүмсүй (Якутский → Якутский)

туохт., элэк. Оччо күүһэ суох эрээри күүскүн көрдөрө сатаа, күүскүнэн киһиргээ. Стараться показать свою силу, хвастаться силой, не будучи силачом
Сахалар маладьыастар. Кинилэр күүстээх дьонноро күүстэрин кистииллэр, оттон эн күн аайы күүһүмсүйэн тэлэкэччийэҕин. И. Гоголев
Кеша дьарамай сула эрээри, миэхэ күүһүмсүйэр. Н. Габышев
Эн, Миша, күүһүмсүйэр ахан этиҥ дии, Дмитрий Петровиһы кытта тустан көрбөккүн дуо? НЕ ТАО

бэкигир

бэкигир (Якутский → Якутский)

даҕ. Үрдүк (уһун) уҥуохтаах эт сула, иһэ (хаһата) суох уонна нүксүгүрдүҥү. Высокий ростом, поджарый и сутуловатый
Сүүһүгэр кыһыл сулустаах хороҕор буденовка бэргэһэлээх, үрдүк бэкигир уҥуохтаах киһи аҕылыы-аҕылыы хааман суодайар. Н. Габышев
Чүмэчи имик-самык сырдыга остуол тулатыгар олорор дьон хамсаабат бэкигир күлүктэрин истиэнэҕэ тииритэлээн кэбиспит курдуга. В. Яковлев
Уһун бэкигир ньиэмэс, Петр таһынан ааһан иһэн, кини диэки турулус гына көрөн баран, тугу эрэ баллыгырыыр. «ББ»

лаҥкынас

лаҥкынас (Якутский → Якутский)

I
лаҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Уохтаах аттара Уунаҥнаһа сүүрдүлэр, Лабаа тардан куйахтара Лаҥкынаһа түстүлэр. М. Ефимов
Бары таҥара дьиэлэрин куолакаллара уон араас куолаһынан лаҥкынаһа, лиҥкинэһэ дуораһыйаллара. «Чолбон»
II
даҕ. Лаҥкынаан тыа һыыр, лаҥкынаан иһиллэр. Издающий громкие гулкие протяжные звуки
Лаҥкынас тыас.  Биир кэм лаҥкынас, ла һыгырас тыас ортотугар киирэн, д ь а хтар кулгааҕын саба тутунна. Софр. Д анилов. Байыаннай киһи, быһыыта-киэбэ сула, чырбалдьыгас, туттара-хаптара сытыы, хоһуун, саҥата-иҥэтэ лаҥкынас буолуон сөп этэ. «ХС»

сүөдэй

сүөдэй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Чуолкайа суох үрдүк уонна улахан күлүк буолан көһүн. Возвышаться большой неясной тенью
Ол туран, сытыы харахтааҕа Ааныс уҥа талах быыһыгар туох эрэ хара сүөдэйэн турарын көрдө. Н. Заболоцкай
Ата олбуор иһигэр туох эрэ сүөдэйэн турарыттан сиргэнэн, туорамаары садьыалаамахтаан ылла. «ХС»
Суол кытыытыгар хас да салаалаах кэрэх мас сүөдэйэн турар. П. Ламутскай (тылб.)
2. Барыларыттан үрдээн, улаатан көһүн (уһун хатыҥыр киһини этэргэ). Возвышаться над всеми (о высокой, долговязой фигуре кого-л.)
«Мин этиим эрэ», – чэгиэн куоластаах сула киһи дьон ортотугар сүөдэйэн турда. Н. Габышев
[Суолдьут] сыарҕа кэннигэр аа-дьуо сүөдэйэн турара көһүннэ. Я. Семёнов
ср. туркм. сөведеҥ ‘рослый и неуклюжий’, бур. һүдэрлэ ‘заслонять свет’

турба

турба (Якутский → Якутский)

аат.
1. Уһун, төгүрүк, көҥдөй предмет. Длинный пустотелый предмет, обычно круглого сечения, труба. Уу турбата
Толору астаах туорааҕы тимир турбанан дьааһыгар таҥнары куппутунан барда. М. Доҕордуурап
Антон тимир турбаны хаадьаҥнатан көрдө. Н. Габышев
Сатаатар, оһох турбатыттан күөх буруо унаарыйбат. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. муус. Алтантан эбэтэр мастан оҥоһуллубут үрэр мусукаалынай тэрил. Духовой медный или деревянный музыкальный инструмент, труба. Быраатым турбаҕа оонньуур
Турба батас көр дурба
Уһун сула турба батастарынан, хаһыытаһа-хаһыытаһа, хардаҕас курдук хайыта кырбаспыттар. П. Ойуунускай
[Буура Дохсун бухатыыр] уһун турба батастарын устатынан дьаарыстыы тутан сүктэ. Эрилик Эристиин
Уолусхаҥҥа туттар Уһун турба батаһынан Тоҕута сыста. «ХС»

баҕалаа

баҕалаа (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Баҕаны бултаа, баҕанан аһылыктан (хол., көтөрдөр). Охотиться на лягушек, добывать лягушек (напр., о птицах)
Толооҥҥо саас туруйа ыһыытыыр, Мэлдьи дуодаҥныыр, мэлдьи баҕалыыр. Таллан Бүрэ
Тыымпыга түһэн, Тыймыыттаан суланан баран, Туох эмэ Бадарааҥҥа тохтоон Баҕалаан тотон баран, [Туруйа] Төннөн түҥкэлийэн кэлиэҕэ. С. Васильев

ньаҥса

ньаҥса (Якутский → Якутский)

дьай (ыар) ньаҥса — ыар, нүһэр (хол., куолас, санаа). Мрачный, ужасный (напр., о голосе, мысли)
Оҕонньор, тайаҕынан сири тарыйа-тарыйа суланан, ыар ньаҥса куолаһынан саҥара олордо. Эрилик Эристиин
Тойон эһэлэриэм! Кэмэ суохтук Кэлэр диэн, Боччума суохтук Туонар диэн, Тордохтоохпун тоҕорго, Дьүөрбэбин дьөлөрүтэргэ Дьай ньаҥса санааҕытын Дьалбарытыҥ, Уор-умсук Уҕалдьыгытын тохтотуҥ! Суорун Омоллоон